''BLACK SWAN ….. το μπαλέτο του μυαλού'' της ΙΩΑΝΝΑΣ ΘΕΟΔΩΡΑΚΟΠΟΥΛΟΥ-ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ MSc

ΚΡΙΤΙΚΗ PART - I -

Η Nina κυνηγά με εμμονή την τελειότητα, ζει με την αυταρχική, υπερπροστατευτική και πρώην μπαλαρίνα, μητέρα της σε ένα σπίτι γεμάτο με ζωγραφιές-δημιουργήματα της τελευταίας έκδηλα του ναρκισσισμού της και παλεύει να πάρει ένα ρόλο με 2 αντιφατικές πτυχές, τον Λευκό κύκνο (εσωστρεφής, καταπιεσμένος, ελεγχόμενος) που είναι πιο κοντά στον χαρακτήρα της και τον Μαύρο κύκνο (σαγηνευτικός ελεύθερο πνεύμα, χωρίς αναστολές) με στοιχεία που λείπουν από την καταπιεσμένη προσωπικότητά της. Ο σκηνοθέτης την επιλέγει, έχοντας απορρίψει την Beth, πρώτη μπαλαρίνα, και η Nina βλέπει τον εαυτό της σε εκείνη η οποία βρίσκεται στο τέλος της καριέρας της, ενώ ταυτόχρονα βιώνει τον ανταγωνισμό της σεξουαλικά απελευθερωμένης Lily, και όλα αυτά στην προσπάθειά της να επισκιάσει την `γλυκιά` της φιγούρα, προκειμένου να ευχαριστήσει τον απαιτητικό και σεξουαλικά χειριστικό σκηνοθέτη της. Το τίμημα είναι οπτικές παραισθήσεις (μιας και οι ακουστικές δεν θα μπορούσαν να δείξουν την διάσταση που θέλει ο σκηνοθέτης κινηματογραφικά μιας και οι ψίθυροι δεν είναι το ίδιο δραματικοί) που αφορούν εικόνες του εαυτού της όπως η ίδια τον έβλεπε. Η μεταμόρφωση καταλήγει ολοκληρωτική, όταν αποκτά τρίχωμα, πούπουλα και φτερά του μαύρου κύκνου.

Πολύ έντονη, εντυπωσιακά μυστηριώδης ταινία μεταφέρει το ψυχωτικό υπόβαθρο δημιουργώντας την απορία μεταξύ ψευδαίσθησης και αληθινού, όπως ένα πραγματικό περιστατικό ψύχωσης. Μου κράτησε την προσοχή καθώς απεικόνισε το άτομο σε αυτή την `μετάλλαξη να αποτυγχάνει. Έπαιξε σε άκρα αλήθειας/παραίσθησης, φωτός/σκότους, τελειότητας/αποτυχίας, εξουσιαστικής μητέρας/τρομαγμένου κοριτσιού, ένα μείγμα ομορφιάς και πόνου. Παράγοντες επικινδυνότητας για την Nina να αποτύχει στην μετάλλαξή της ήταν η έντονη πίεση του ανταγωνισμού, η αυταρχική μητέρα και η συγκρουσιακή σχέση τους, η χορεύτρια που την παρακολουθεί στενά, ο επιθετικός σκηνοθέτης που την ενθαρρύνει να αγκαλιάσει την σκοτεινή της πλευρά και να χάσει τον αυτοέλεγχό της. Το καθένα ξεχωριστά πόσο μάλλον σε συνδυασμό μπορούν να οδηγήσουν σε ψυχωτικό επεισόδιο μια αφελή και υπερπροστατευμένη νεαρή προσωπικότητα. Η εύθραυστη ψυχή της έχει φυλακιστεί στην εμμονή για τελειότητα με ελάχιστες δεξιότητες και υπόβαθρο προσωπικότητας για να μπορέσει αφεθεί ολοκληρωτικά στο ακριβώς αντίθετο.

Ο ψυχαναγκασμός της είναι προφανής είτε από την σχολαστικότητα της προετοιμασίας των παπουτσιών της σε κάθε παρουσίαση, την τοποθέτηση των καλλυντικών της στο καμαρίνι, το συνεχές πλύσιμο τον χεριών της, η έντονη παρατήρηση του μισού grapefruit για πρωινό, η άρνηση να φάει τούρτα για εορτασμό, το κόψιμο και το ξύσιμο του δέρματός της, τα βουλιμικά επεισόδια πριν από κάθε αγχωτικό γεγονός.

Το ξεδίπλωμα της Nina, η εμμονή της να ικανοποιήσει τις απαιτητικές προσδοκίες του μέντορά της, τα ματαιωτικά όνειρα της μητέρας της και τέλος τον εαυτό της, οδηγεί αναπόφευκτα σε μια τραγική λύση του έργου, το μοναδικό που θα μπορούσε να έχει ο μαύρος κύκνος.

ΚΡΙΤΙΚΗ PART - IΙ -

Το μπαλέτο είναι από την φύση του έντονα ανταγωνιστικό, με υπερβολική σωματική προπόνηση και ελάχιστη τροφή. Τα επεισόδια ανορεξίας και βουλιμίας είναι συνήθη σε επίπεδα επαγγελματιών του χώρου. Το κόψιμο όπως και η χρήση ουσιών (ιδίως για απώλεια κιλών ή ανάκτησης ενέργειας), παρατηρούνται συχνά. Η αναφορά σε αμφιφυλία είναι επίσης ένα θέμα, όπως και το μήνυμα ότι η μπαλαρίνα μοιάζει με παιδική φιγούρα, χωρίς αναπτυγμένο στήθος, παιδική φυσιογνωμία και μηδενικής σεξουαλικότητας και θηλυκότητας.

Οι επαγγελματίες, εν γένει, αθλητές έχουν την ανάγκη αυτό-πειθαρχίας, έλεγχο της επαγγελματικής τους ζωής, ασφάλεια για το μέλλον τους και ισορροπία για να πετύχουν στην προσωπική τους ζωή και στις οικογένειές τους. Όμως η αίσθηση επιτυχίας τους, η αυτοπειθαρχία και η κατεύθυνση βρίσκεται στα χέρια του προπονητή τους. Η εικόνα του εαυτού τους βασίζεται συχνά σε συγκεκριμένη σωματική φιγούρα και πρέπει να στερηθούν προκειμένου να την αποκτήσουν. Η αυτοεκτίμηση είναι κλειδί καθώς ο αθλητής πρέπει να εκτιμά, να δέχεται και να σέβεται τον εαυτό του. Αν είναι πολύ χαμηλή, βιώνει συναισθήματα κατωτερότητας, αυτομομφή, αυτοκαταστροφικότητα, προφανή αδυναμία εκδήλωσης του συναισθήματος, κυνηγά το τέλειο, με σκληρή δουλειά και επικέντρωση στο λάθος με εμμονή. Τότε υποφέρουν από τελειομανία, που συνοδεύεται από αναβλητικότητα και αναποφασιστικότητα, με σημαντικό αντίκτυπο σε αυτοπεποίθηση, συγκέντρωση και παρεμπόδιση προόδου. Η νευρωτική τελειομανία είναι η συνεχής ανάγκη για επιτυχία και αποδοχή, παράλογα δεδομένα και δυσφορικό άγχος για εκπλήρωση των προσδοκιών, υπάρχει μόνο η επιτυχία και η αποτυχία και συνήθως η αποτυχία υφίσταται λόγω ανέφικτων δεδομένων. Είναι επικίνδυνη καθώς μπορεί να είναι η αιτία για πολλά ψυχολογικά προβλήματα, όπως διαταραγμένη διατροφική συνήθεια, άγχος και χρήση ουσιών, υπερκόπωση και κατάθλιψη λόγω συνεχούς προπόνησης και μηδενικής ξεκούρασης, χάνοντας εν τέλει την αγάπη για τον χορό. Η υγιής τελειομανία δέχεται τις καλές και κακές στιγμές, διαπραγματεύεται αποτελεσματικά το ανεκπλήρωτο των προσδοκιών και προχωρά μπροστά.

Τα παιδιά πρέπει να γνωρίζουν ότι η καριέρα για την οποία προετοιμάζονται, παρ` όλο που είναι πολύ επιβραβευτική για όσους πετύχουν, είναι καταδικασμένη χρονικά καθώς κανείς δεν μπορεί να αθλείται επαγγελματικά σε προχωρημένη ηλικία. Το εργαλείο είναι το σώμα και είναι ευάλωτο λόγω τραυματισμών ή τωρινών ή μελλοντικών περιορισμών ή αδυναμιών. Το εργαλείο πρέπει να ταιριάζει με τις προσδοκίες και τις τάσεις του επαγγέλματος, μία εκ των οποίων είναι το αυστηρά ελεγχόμενο σωματικό βάρος. Άρα, κάποιες στάσεις και συνθήκες μπορεί να ενθαρρύνουν ενασχόληση με το φαγητό και τις συνήθειες διατροφής, κάτι που μπορεί να προδιαθέσει το άτομο σε διατροφικές διαταραχές. Επίσης, η αφοσίωση στο άθλημα μπορεί να καθυστερήσει ψυχοκοινωνική σεξουαλική ανάπτυξη.

Είναι πολύ σημαντικό ένας αθλητής να μην `κλειστεί` στην επιλογή του αυτή αλλά να ανθίσει μέσω αυτής. Η επαφή με τον εσωτερικό του κόσμο οφείλει να είναι μέρος της προπόνησης του ώστε να μπορέσει να γευτεί τα οφέλη ακόμα και της τέχνης. Η έμφαση δίνεται στο θέαμα και όχι στην ακρόαση , γι` αυτό πρέπει να μάθουν να εκδηλώνουν τα συναισθήματά τους, αντί να υποτάσσονται σε `εντολές`.

Κάποιοι δάσκαλοι μπορεί να τρομάξουν από κάποιο πολύ χαρισματικό παιδί. Όμως οι ειδικοί μπορούν να βοηθήσουν εστιάζοντας την προσοχή τους σε ειδικά θέματα. Τα μοντέλα είναι σημαντικά για αυτά τα παιδιά γι` αυτό πρέπει να είναι ψυχικά ισορροπημένοι μέντορες. Να κατανοούν εις βάθος τις συμπεριφορές του αθλητή τους και να ενθαρρύνουν εξωτερίκευση από τα πρώτα βήματα ανθρωποκεντρικά. Η επαφή με ειδικό θα το βοηθήσει να αποκαλύψει και να αντιμετωπίσει τα συναισθηματικά του εμπόδια με ασφάλεια.

Καθώς ο αθλητής μεγαλώνει, η μετάβαση στην ζωή του μετά τον αθλητισμό γίνεται απαραίτητη. Κι εκεί η συναισθηματική μετάβαση είναι κρίσιμη. Οι αθλητές συχνά βρίσκονται μπροστά στο άγνωστο με αίσθηση απώλειας της ταυτότητάς τους. Σε ακραίες περιπτώσεις, έχουν παρατηρηθεί ψυχοπαθολογίες, χρήση ουσιών, απόπειρες αυτοκτονίας, χρόνια κατάθλιψη. Όμως παράγοντες όπως ο λόγος τερματισμού, οι συναισθηματικές αντιδράσεις του (αίσθηση απώλειας ελέγχου, άγχος, απελπισία, αποπροσανατολισμός, αυτό-αμφισβήτηση, νοσταλγία, αίσθηση ότι ανήκει στο παρελθόν), οι πηγές και μορφές υποστήριξης, η ικανότητα προσαρμογής και οι πιθανές λύσεις προσδιορίζουν την αντίδραση του ατόμου.

Σίγουρα σε όλα τα αθλήματα που χρησιμοποιούμε το σώμα μας για αισθητικούς λόγους, υπάρχει πίεση σημαντική. Δεν πρέπει να δοθεί η εντύπωση ότι το μπαλέτο είναι κακό και ότι προκαλεί διατροφικές διαταραχές. Κι εκεί σημαντικό ρόλο παίζει το μοντέλο που διδάσκει ο δάσκαλος και η στάση των γονέων σε διατροφικές συνήθειες, υψηλά δεδομένα, σωματικές και συναισθηματικές απαιτήσεις, αναγνώριση χαρισμάτων ελεύθερα από ψυχολογικές δυσκολίες.

H ψυχοθεραπεία δρα προληπτικά και παρεμβατικά σε συναισθηματικές δυσκολίες νεαρών και επαγγελματιών αθλητών, όπως και όσων πλησιάζουν στο τέλος της καριέρας τους. Τους βοηθάει στην διαχείριση των απαιτήσεων της προπόνησης. Δεν είναι λίγες οι φορές που αθλητές δεν κάνουν πλήρη χρήση των ταλέντων τους λόγω των συναισθηματικών συγκρούσεων ή φόβων, και δεν γίνονται ποτέ ολοκληρωμένοι. Πολλοί θεωρούν ότι οι εσωτερικές συγκρούσεις είναι η ενέργεια που τροφοδοτεί την δημιουργικότητα. Αυτό υφίσταται όταν η ``αθλητική κλίση`` τους βασίζεται σε νευρωτικές ανάγκες, Η δημιουργικότητα είναι μια δύναμη από μόνη της και πολλές φορές έχουμε δει την απελευθέρωσή της στους πραγματικά ταλαντούχους μέσω καλής επαφής με τον εσωτερικό τους κόσμο.

Θα ήταν μεγάλη ανακρίβεια να συνδέσουμε την δημιουργικότητα με την τρέλα βγαίνοντας από την κινηματογραφική αίθουσα προβολής τους Μαύρου Κύκνου. Αν ήθελε να προβληθεί κάτι τέτοιο, θα επηρέαζε αρνητικά τους καλλιτέχνες και αθλητές δημιουργώντας τους μια ανάγκη για ακραία άσκηση πίεσης στον εαυτό τους (καταστροφικό τρόπο ζωής) για να δημιουργήσουν κάτι αξίας. Η ιστορία μπορεί να δίνει παραδείγματα διαστροφικών (ανδρών , γυναικών) που δημιουργούν αριστουργήματα, αλλά καλό θα ήταν να φανταστούμε τί μεγαλουργήματα θα βλέπαμε αν λειτουργούσαν σε αρμονία με τον εαυτό τους. Δεν χρειάζεται να γίνει μαύρος κύκνος. Δεν χρειάζεται να γίνει λευκός κύκνος. Δεν χρειάζεται καν να είναι κύκνος. Η υπεροχή της τέχνης έρχεται όταν το σώμα, η ψυχή, και το μυαλό ενώνονται αρμονικά και λειτουργούν σε υγιή ύψη. Όλα γίνονται για την τελειότητα αλλά επειδή δεν υφίσταται, η αναζήτησή της είναι εκτός προϋπολογισμού.

Η Αξία των Διακοπών

Να πάμε διακοπές ή να αγοράσουμε νέα τηλεόραση; Σαφώς το πρώτο, αν θέλουμε να είμαστε πιο ευτυχισμένοι, σύμφωνα με μια νέα αμερικανική ψυχολογική έρευνα, η οποία κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η ικανοποίηση που αντλούμε από τις διακοπές, είναι πιο έντονη και διαρκεί περισσότερο χρόνο, σε σχέση με την ευχαρίστηση από τα νέα υλικά αποκτήματα, όπως ένα νέο ηλεκτρονικό «γκάτζετ», που τείνουν να «ξεθωριάζουν» πολύ πιο γρήγορα.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι εμπειρίες ενός ταξιδιού προκαλούν στους ανθρώπους μεγαλύτερη χαρά για ένα βασικό λόγο: είναι πιο προσωπικές και εξατομικευμένες και έτσι δεν μπορούν να συγκριθούν με τις εμπειρίες άλλων ανθρώπων (ενώ, αντίθετα, το νέο μας κινητό τηλέφωνο ή το νέο μας αυτοκίνητο μπορεί να το αγοράσει και ο γείτονας!).

Το εύρημα αυτό συμφωνεί με το κύριο συμπέρασμα άλλων ερευνών ότι η ευτυχία στους ανθρώπους είναι σε μεγάλο βαθμό προϊόν σύγκρισης.

Αν κανείς περνάει καλύτερα από ό,τι περνούσε πέρυσι, αλλά τελικά οι γύρω του περνάνε ακόμα καλύτερα, τότε τελικά περνάει…χειρότερα. Συνεπώς τα άυλα πράγματα και κυρίως οι εμπειρίες που δεν μπορούν να μπουν στη «ζυγαριά» της σύγκρισης, δίνουν κατ’ εξοχήν την αίσθηση της απόλαυσης –με πρώτες και καλύτερες τις διακοπές (ειδικά σε «περίεργα» μέρη!).

Αντίθετα, σύμφωνα με τους ερευνητές, η αρχική γοητεία και «λάμψη» των νέων αγαθών γρήγορα «σβήνει», όταν βγει ένα νέο μοντέλο ή το δικό μας μοντέλο το αγοράσουν οι πάντες γύρω μας (ή ακόμα χειρότερα, αν η τηλεόραση του συγγενούς μας έχει πιο καθαρή εικόνα από τη δική μας).

Από την άλλη, «οι εμπειρίες είναι εγγενώς λιγότερο συγκρίσιμες κι έτσι υποσκάπτονται πολύ λιγότερο από τις κοινωνικές συγκρίσεις», σύμφωνα με τον Γκίλοβιτς.

Όπως επισημαίνει ο ψυχολόγος, ακόμα κι αν και άλλοι άνθρωποι έχουν πάει διακοπές στο ίδιο μέρος με εμάς, δεν παύουμε να διατηρούμε τις καθαρά προσωπικές μας αναμνήσεις από αυτό το ταξίδι μας –και αυτές δεν μπορούν να συγκριθούν με κανενός άλλου. ΄

Η έρευνα, υπό τον καθηγητή ψυχολογίας του πανεπιστημίου Κορνέλ των ΗΠΑ Τόμας Γκίλοβιτς, δημοσιεύτηκε στο «Journal of Personality and Social Psychology” (Περιοδικό Προσωπικότητας και Κοινωνικής Ψυχολογίας).

Η προσμονή της ξεκούρασης μάς κάνει πιο ευτυχισμένους από ό,τι οι ίδιες οι διακοπές

Η προσμονή για τις διακοπές προσφέρει περισσότερη χαρά σε κάποιον, επηρεάζοντας τα συνολικά επίπεδα της ευτυχίας του, από ό,τι η εξόρμηση αυτή καθαυτή, υποστηρίζει μια νέα έρευνα.

Ολλανδοί ερευνητές σε πρόσφατη μελέτη προσπάθησαν να μετρήσουν την επίδραση των διακοπών στη συνολική ευτυχία των ατόμων και πόσο αυτή διαρκεί. Στην έρευνα έλαβαν μέρος 1.530 άνθρωποι, εκ των οποίων οι 974 πήγαν διακοπές κατά τη διάρκεια των 32 εβδομάδων που κράτησε η μελέτη. Το βασικό συμπέρασμα στο οποίο κατέληξαν είναι πως αυτό που κάνει τον άνθρωπο χαρούμενο δεν είναι τόσο οι διακοπές αυτές καθαυτές όσο η προσμονή.

Η μεγαλύτερη «τόνωση» στα επίπεδα ευτυχίας που δήλωνε το δείγμα προήλθε από τον σχεδιασμό και μόνο των επικείμενων διακοπών. Μάλιστα, το να σχεδιάζει κανείς τις διακοπές του βρήκαν οι επιστήμονες ότι μπορεί να αυξήσει τη χρονική διάρκεια της ευτυχίας που νιώθει μέχρι και για οκτώ εβδομάδες.

Φυσικά είναι άλλο πράγμα το να ζεις κάτι και άλλο να το σκέφτεσαι. Η εμπειρία είναι σημαντική. Στις διακοπές συνήθως περνούμε πολύ όμορφα και αυτό έχει ως αποτέλεσμα να νιώθουμε χαρούμενοι. Άλλωστε, αν δεν έχεις ζήσει κάτι δεν μπορείς να βγάλεις συμπεράσματα για το αν σε κάνει χαρούμενο ή όχι.

Η ψυχολόγος Αλεξάνδρα Καππάτου επισημαίνει ότι είναι ρεαλιστικά τα ευρήματα των Ολλανδών επιστημόνων και ο λόγος είναι απλός. «Οι περισσότεροι έχουμε την τάση να επενδύουμε τα θέλω μας, τις προσδοκίες μας και τις επιθυμίες μας στην περίοδο των διακοπών. Συνήθως όμως οι προσδοκίες μας για ξεκούραση, στενή επαφή με την οικογένεια ή τον σύντροφο και διασκέδαση δεν είναι ρεαλιστικές και διαψεύδονται. Δυστυχώς διαπιστώνουμε ότι αυτά που πετυχαίνουμε είναι λιγότερα από αυτά που περιμένουμε», λέει.

Συμπληρώνει δε πως «πρέπει να καταλάβουμε ότι οι διακοπές δεν είναι ένα μαγικό κουμπί που πατάμε και όλα βελτιώνονται. Για παράδειγμα, στον τομέα των ανθρώπινων σχέσεων, σε ένα μήνα- και πολλές φορές σε ακόμη μικρότερο χρονικό διάστημα- δεν μπορούμε να καλύψουμε τα κενά όλου του χρόνου ή και πολλών ετών. Όσον αφορά τη χαλαρότητα και την ξεκούραση, συχνά είναι δύσκολο να αποβάλλουμε σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα τις καθημερινές μας συνήθειες και τείνουμε να μεταφέρουμε τον μικρόκοσμο της πόλης στην εξοχή, γεγονός που μας στρεσάρει. Και υπάρχουν στη σύγχρονη κοινωνία και άνθρωποι που δεν έχουν μάθει να μη δουλεύουν, άρα η ξεκούραση μπορεί να προκαλέσει άγχος και νεύρα».

Μία ακόμη παράμετρος που επηρέαζε τα επίπεδα ευτυχίας που δήλωναν οι συμμετέχοντες στην ολλανδική έρευνα μετά το τέλος των διακοπών τους ήταν αν η εμπειρία τους ήταν χαλαρωτική, ουδέτερη ή στρεσογόνα. Όσοι χαρακτήρισαν τις διακοπές τους ουδέτερες ή γεμάτες στρες, όταν γύρισαν δεν ένιωθαν πιο χαρούμενοι. Αν κι αυτό ακούγεται φυσιολογικό, το εντυπωσιακό είναι ότι ούτε όσοι τις περιέγραψαν ως χαλαρωτικές ένιωθαν πιο χαρούμενοι από αυτούς που δεν πήγαν. Μόνο όσοι δήλωσαν πως οι διακοπές τους ήταν πολύ χαλαρωτικές ήταν περισσότερο ευτυχισμένοι από τους υπόλοιπους, αλλά κι αυτοί μόνο για δύο εβδομάδες.

Για την ψυχολόγο κ। Μαριέτα Ρήγα- Πεπελάση όμως αυτό δεν είναι απόλυτα φυσιολογικό για την ανθρώπινη φύση. Αντίθετα είναι αποτέλεσμα του σύγχρονου τρόπου ζωής. Οι διακοπές αυτές καθαυτές θα έπρεπε να προκαλούν θετικά συναισθήματα και σκέψεις στον άνθρωπο. «Πλέον όμως το άτομο ζει περισσότερο στον χώρο του φανταστικού παρά σε αυτόν του πραγματικού. Του είναι σαφώς ευκολότερο να φαντάζεται, να ονειρεύεται, να προσμένει κάτι- στη συγκεκριμένη περίπτωση τις διακοπές του- παρά όταν βρεθεί στον τόπο των ονείρων του να καταφέρει να αλλάξει σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα τον τρόπο ζωής στον οποίο έχει συνηθίσει». Προσθέτει δε ότι οι σύγχρονοι ρυθμοί ζωής «μας έχουν εγκλωβίσει σε μια κοινωνία που δεν έχει καμία σχέση με την έννοια των διακοπών. Ο άνθρωπος αδυνατεί να χαρεί με τη φύση και την ηρεμία που συνεπάγονται οι διακοπές».

Ελευθεροτυπια-Τα Νεα

Κάποιες ψυχαναλυτικές σκέψεις γύρω απ' τον Ναρκισσισμό (Anthony Storr)
πηγή: www.promitheas1.blogspot.com



Ο ναρκισσισμός αποτελεί έναν όρο που αρχικά χρησιμοποιήθηκε για να περιγράψει τη σεξουαλική διαστροφή,κατά την οποία το υπό εξέταση άτομο είναι ερωτευμένο με τον εαυτό του και όχι με κάποιο άλλο άτομο.Αργότερα,ο όρος διευρύνθηκε για να συμπεριλάβει οποιαδήποτε μορφή αυτολατρείας.Εφόσον η αυτοεκτίμηση είναι απαραίτητη για τη σωματική υγεία,έως ένα βαθμό ο ναρικισσισμός θεωρείται φυσιολογικός.Ο Φρόυντ πίστευε ότι όλοι κατευθύνουν τη λίμπιντο και προς τον εαυτό τους(εγώ-λίμπιντο) και προς τους άλλους(λίμπιντο-αντικείμενο).Όταν ένα άτομο είναι ερωτευμένο,το μεγαλύτερο μέρος της λίμπιντο επενδύεται στον/την αγαπημένο/η.Όταν ένα άτομο είναι άρρωστο,είτε σωματικά είτε ψυχικά,γίνεται όλο και περισσότερο εγωκεντρικό και λιγότερο ικανό για συναισθηματικό δεσμό με άλλους.Ακραίες μορφές ναρκισσισμού εκδηλώνονται σε τύπους σχιζοφρένειας,στους οποίους οτιδήποτε συμβαίνει στον κόσμο ερμηνεύεται από τον πάσχοντα κάτω από την οπτική πως σχετίζεται με αυτόν.Στις μανιακές καταστάσεις στις οποίες το άτομο θεωρεί τον εαυτό του παντοδύναμο.Και σε περιπτώσεις κατάθλιψης,στις οποίες το υποκείμενο μπορεί να είναι υποχονδριακά ανήσυχο με την κατάσταση του σώματος και του μυαλού του,αποκλείοντας όλους τους άλλους.Ο Φρόυντ προέβαλε ως αξίωμα ένα ναρκισσιστικό στάδιο συναισθηματικής ανάπτυξης ή πρωτογενούς ναρκισσισμού,κατά το οποίο η λίμπιντο στρέφεται σε αντικείμενα άλλα,εκτός εαυτού.Αυτό το στάδιο περιγράφεται ως εκείνο στο οποίο τα σεξουαλικά ένστικτα βρίσκουν αυτοερωτικά αντικείμενα.Επομένως,η ψυχική ή η σωματική ασθένεια μπορείνα θεωρηθούν υπεύθυνες για την παλινδρόμηση σ'ένα πρώιμο στάδιο βρεφικής ανάπτυξης.

Μέχρι τότε ο Φρόυντ είχε αποδεχτεί δύο ομάδες ενστίκτων:τα ένστικτα αυτοσυντήρησης,που αναφέρονται στο Εγώ,και τα σεξουαλικά ένστικτα,που αναφέρονται στα αντικείμενα.Συμπέρανε όμως ότι η αυτοσυντήρηση και ο αυτοέρωτας ήταν στην πραγματικότητα το ίδιο πράγμα και αυτό που είχε σημασία ήταν ο βαθμός στον οποίο η λίμπιντο κατευθυνόταν προς τα αντικείμενα σε σύγκριση με το βαθμό στον οποίο κατευθυνόταν προς τον εαυτό.

Όπως σχολίασε ο Έρνεστ Τζόουνς στο δεύτερο τόμο της βιογραφίας του Φρόυντ,το άρθρο του Ναρκισσισμός:Μία εισαγωγή(SE,XIV.73-102)επικρίθηκε από εκείνους που τον κατηγορούσαν ότι ανήγε τα πάντα στο σεξ.Αρχικά,ο Φρόυντ υπέθετε ότι τα ένστικτα αυτοσυντήρησης διέφεραν από τα σεξουαλικά ένστικτα και μπορούσαν να συγκρούονται μεταξύ τους.Επιβεβαιώνοντας ότι η αγάπη των άλλων ήταν η αυτοαγάπη που στρεφόταν εξωτερικά,εμφανίστηκε να δηλώνει ότι οι σεξουαλικές παρορμήσεις ήταν στην πραγματικότητα ή μοναδική πηγή ψυχικής ενέργειας.Αυτή η θέση του γρήγορα τροποποιήθηκε.Ο Φρόυντ ήταν ουσιαστικά ένας δυϊστής,που συνήθως εξηγούσε τα ψυχικά φαινόμενα με βάση την αλληλεπίδραση ή τη σύγκρουση μεταξύ των αντιθέτων.Ήταν ο πρώτος που αναγνώρισε ότι η τάση αυτού του τρόπου σκέψης χαρακτηρίζει ψυχαναγκαστικές προσωπικότητες,που είναι ιδιαίτερα "αμφιθυμικές",προς τα άτομα με τα οποία εμπλέκονται και συχνά συναντούν δυσκολία στη λήψη αποφάσεων,επειδή δεν μπορούν να συμφιλιώσουν τις αντίθετες σκέψεις τους.Η αγάπη και το μίσος είναι τα δύο αντίθετα που διακρίνονται ξεκάθαρα σε κάθε έντονη ανθρώπινη σχέση.Και όταν μία τέτοια σχέση διακόπτεται,η αγάπη συχνά μετασχηματίζεται σε μίσος.Ο Φρόυντ κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το μίσος συνδεόταν συχνά με τον αγώνα του Εγώ για αυτοσυντήρηση και συνέχισε δηλώνοντας:

"το μίσος σε σχέση με τα αντικείμενα είναι αρχαιότερο από την αγάπη.Πηγάζει από την αρχέγονη αποκήρυξη του εξωτερικού κόσμου από το Εγώ με την υπερχείλιση των ερεθισμάτων.Ως εκδήλωση της αντίδρασης της δυσαρέσκειας που προκαλείται από τα αντικείμενα,πάντα παραμένει σε μια πολύ στενή σχέση με τα ένστικτα αυτοσυντήρησης.Επομένως,τα σεξουαλικά ένστικτα και τα ένστικτα του Εγώ μπορούν εύκολα να δημιουργήσουν μια αντίθεση,που επαναλαμβάνει την αντίθεση της αγάπης και τους μίσους."

Η αναφορά στον "εξωτερικό κόσμο με την υπερχείλιση των ερεθισμάτων",μπορεί να μοιάζει δυσνόητη,εάν δε ληφθεί υπόψη ότι μια από τις πλέον θεμελειώδεις ιδέες του Φρόυντ ήταν ότι ο οργανισμός επιζητεί πάντα να απαλλαγεί από τα ενοχλητικά ερεθίσματα,όταν εισβάλλουν από τον εξωτερικό κόσμο ή προέρχονται ως ενστικτώδεις ενστάσεις εκ των ένδον.Ο Φρόυντ λέει,"είναι ανάγκη του οργανισμού να πετύχει μια κατάσταση ηρεμίας αποφορτίζοντας εντελώς όλες τις εντάσεις".Και συνεχίζει να υποστηρίζει ότι:"το νευρικό σύστημα είναι ένας μηχανισμός ο οποίος έχει τη λειτουργία να απαλλάσσεται από τα ερεθίσματα που δέχεται ή να τα ελαχιστοποιεί στο χαμηλότερο δυνατό επίπεδο ή -αν είναι εφικτό-επιδιώκει να διατηρηθεί σε μια κατάσταση χωρίς ερεθίσματα."

Οι αρχικές μελέτες του Φρόυντ για την υστερία και την ψυχαναγκαστική νεύρωση απαιτούσαν ένα διμερή διαχωρισμό του νου σε συνειδητό και ασυνείδητο.Αυτό το απλό μοντέλο υπέθετε ότι το ασυνείδητο πήγαζε κυρίως-αν όχι εντελώς-από την αθώωση και,επομένως,αποτελείτο από παρορμήσεις,σκέψεις και συναισθήματα που δεν ήταν αποδεκτά για το συνειδητό Εγώ.Κατά τη διάρκεια των 20 πρώτων χρόνων του 20ού αιώνα,ο Φρόυντ έφτασε να συνειδητοποιήσει ότι το συγκεκριμένο μοντέλο ήταν ανεπαρκές.Για παράδειγμα,ο παράγοντας που επιβάλλει την απώθηση πρέπει να πηγάζει από το Εγώ,το συνειδητό κομμάτι του νου.Ωστόσο,οι ασθενείς στον καναπέ,συμπεριφερόταν σαν να ήταν ο παράγοντας αυτός ασυνείδητος και αντιστεκόταν.Δηλαδή,όταν κατά τη διάρκεια του ελεύθερου συνειρμού άρχιζαν ν'αναδύονται επικίνδυνα ή αποκρουστικά θέματα,ο ασθενής σταματούσε να μιλά ελεύθερα,ισχυριζόταν ότι δεν του ερχόταν καμιά σκέψη,έλεγε ότι είχε ξεχάσει για ποιο πράγμα μιλούσαν και γενικά γινόταν ασαφής.Ο Φρόυντ ισχυρίστηκε ότι:" η δύναμη που επέβαλλε τη απώθηση και τη διατηρεί γίνεται αντιληπτή ως αντίσταση κατά τη διάρκεια του έργου της ανάλυσης".

Ωστόσο,αυτό υπονοούσε ότι το μέρος του Εγώ,που μέχρι τώρα συνδεόταν μόνο με τη συνειδητότητα,μπορεί το ίδιο να είναι ασυνείδητο.Ο Φρόυντ αναγνώριζε ότι η χρήση του όρου "ασυνείδητο" ήταν ορθότερη ως επίθετο που προσδιορίζει παρά ως ουσιαστικό που δηλώνει τόπο.Παρόλο που καθετί που απωθείτο ήταν ασυνείδητο,δεν απωθείτο καθετί που ήταν ασυνείδητο...

'' Ο δήμιος του Έρωτα'' (απόσπασμα)- ΙΡΒΙΝ ΓΙΑΛΟΜ

"Δεν μ'αρέσει να δουλεύω με ερωτευμένους. Ίσως γιατί τους ζηλεύω- κι εγώ ο ίδιος λαχταράω να μαγευτώ. Ίσως πάλι γιατί ο έρωτας και η ψυχοθεραπεία είναι μεταξύ τους ασύμβατα. Ο καλός θεραπευτής πολεμάει το σκοτάδι και ζητάει το φως, ενώ ο έρωτας συντηρείται από το μυστήριο και καταρρέει μόλις αρχίσεις να τον εξετάζεις σχολαστικά. Κι εγώ σιχαίνομαι να γίνομαι ο δήμιος του έρωτα".

Θέλω...

Θέλω να με ακούς χωρίς να με κρίνεις
Θέλω τη γνώμη σου χωρίς συμβουλές
Θέλω να με εμπιστεύεσαι χωρίς απαιτήσεις
Θέλω τη βοήθειά σου και όχι να αποφασίζεις για μένα
Θέλω να με προσέχεις χωρίς να με ακυρώνεις
Θέλω να με κοιτάς χωρίς να προβάλλεις τον εαυτό σου σε μένα
Θέλω να με αγκαλιάζεις χωρίς να με κάνεις να ασφυκτιώ
Θέλω να μου δίνεις ζωντάνια χωρίς να με σπρώχνεις
Θέλω να με υποστηρίζεις χωρίς να με φορτώνεσαι
Θέλω να με προστατεύεις χωρίς ψέματα
Θέλω να με πλησιάζεις χωρίς να εισβάλλεις
Θέλω να ξέρεις τις πλευρές μου που πιο πολύ σε ενοχλούν
Να τις αποδέχεσαι και να μην προσπαθείς να τις αλλάξεις
Θέλω να ξέρεις… πως σήμερα μπορείς να βασίζεσαι πάνω μου…ΧΩΡΙΣ ΟΡΟΥΣ

''Ιστορίες να σκεφτείς''- Χόρχε Μπουκάϊ

« ΟΙ ΦΥΛΑΚΕΣ ΤΗΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΜΑΣ ΗΛΙΚΙΑΣ» απόσπασμα

Alice Miller -ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΡΟΕΣ

''…Η ζωή του καθενός είναι γεμάτη από ψευδαισθήσεις, ίσως επειδή η αλήθεια συχνά μας φαίνεται αβάσταχτη. Κι όμως, η αλήθεια είναι τόσο αναγκαία, που η άγνοιά της έχει υψηλό κόστος, το οποίο μπορεί να εμφανιστεί με την μορφή σοβαρών ασθενειών. Χρειάζεται λοιπόν να προσπαθήσουμε, ακολουθώντας μια μακροχρόνια διαδικασία, να ανακαλύψουμε τη δική μας προσωπική αλήθεια, μια αλήθεια που μπορεί να μας προκαλέσει πόνο πριν μας προσφέρει μια νέα αίσθηση ελευθερίας. Αν, αντίθετα, επιλέξουμε να αρκεστούμε σε μια διανοητική γνώση, θα παραμείνουμε στη σφαίρα των ψευδαισθήσεων και της εξαπάτησης του εαυτού μας.

Δεν μπορούμε να σβήσουμε τις ζημιές που έγιναν μέσα μας κατά την παιδική μας ηλικία, αφού δεν μπορούμε να αλλάξουμε ούτε στο παραμικρό το παρελθόν μας. Μπορούμε όμως να αλλάξουμε και να αναδιοργανώσουμε τον εαυτό μας και έτσι να ξανακερδίσουμε τη χαμένη μας ενότητα, αν αποφασίσουμε να κοιτάξουμε από πολύ κοντά και να συνειδητοποιήσουμε τη γνώση που έχουμε αποθηκεύσει στο σώμα μας για αυτά που έγιναν στο παρελθόν.

Αυτός ο δρόμος σίγουρα δεν είναι εύκολος, σε πολλές περιπτώσεις όμως είναι ο μόνος τρόπος για να μπορέσουμε επιτέλους να αφήσουμε πίσω μας την αόρατη και απάνθρωπη φυλακή της παιδικής μας ηλικίας.

Μόνο έτσι μπορούμε να μετατρέψουμε τον εαυτό μας από το ανίδεο θύμα που ήταν στο παρελθόν σε υπεύθυνο άτομο, που γνωρίζει τη δική του ιστορία και μπορεί να ζήσει μαζί της.

Οι περισσότεροι άνθρωποι όμως κάνουν ακριβώς το αντίθετο. Δεν θέλουν να γνωρίζουν τίποτα από την προσωπική τους ιστορία και έτσι δεν συνειδητοποιούν ότι, στην ουσία, η ιστορία τους τους καθορίζει συνεχώς στο παρόν. Συνεχίζουν να ζουν μέσα στην απωθημένη και ανεπίλυτη κατάσταση που παγιώθηκε στην παιδική τους ηλικία. Δεν συνειδητοποιούν ότι φοβούνται και αποφεύγουν κινδύνους οι οποίοι, παρ’ όλο που κάποτε ήταν πραγματικοί, εδώ και πολύ καιρό έχουν πάψει να είναι. Καθοδηγούνται από ασυνείδητες αναμνήσεις και απωθημένα συναισθήματα και ανάγκες, τα οποία, όσο παραμένουν ασυνείδητα και αξεδιάλυτα, συχνά καθορίζουν, με σχεδόν διαστροφικό τρόπο, καθετί που κάνουν ή δεν κάνουν...''

«Το να αγνοούμε είναι εξουθενωτικό. Κι ακόμη
περισσότερο να νομίζουμε ότι ξέρουμε.» Φίλιπ Ροθ

Κείμενο του Γιώργου Βέη -Ποιητής, δοκιμιογράφος, κριτικός λογοτεχνίας Πηγή: www.psychoanalysis-psychotherapy.gr Επιστ.Περιοδικό Ε.Ε.Ψ.Ψ.''Διάλογοι για την Ψυχανάλυση-Ψυχανάλυση και Γραφή''


Στο βαθμό που «η πραγματικότητα είναι προϊόν της
πιο μεγαλειώδους φαντασίας», όπως κατέδειξε μιαν
ολόκληρη ζωή ένας από τους κορυφαίους ποιητές
του περασμένου αιώνα, ο Γουόλας Στίβενς,
οφείλουμε να αποδίδουμε ιδιαίτερη σημασία στα όσα
μας παρουσιάζει εντατικά το κάτοπτρο της
λογοτεχνίας. Οίκοθεν νοείται ότι τις εγγενείς
ποιότητες της τέχνης καθόλου τις έχει δει ξεκάθαρα
και έγκαιρα η ψυχανάλυση. Έστω, για τις ανάγκες
της εποπτικής στιγμής, η εξής εμβληματική θέση: «Η
τέχνη είναι ένα είδος έμφυτης παρόρμησης που
κυριεύει τον άνθρωπο και τον κάνει όργανό της. Ο
καλλιτέχνης δεν είναι άτομο προικισμένο με
ελεύθερη βούληση που επιδιώκει τους δικούς του
σκοπούς, αλλά ένας άνθρωπος που επιτρέπει στην
τέχνη να υλοποιήσει τους σκοπούς της μέσα από τον
ίδιο. Είναι ο συλλογικός άνθρωπος, ένας άνθρωπος
που βιώνει, εκφράζει και διαπλάθει την ασυνείδητη
ψυχική ζωή της ανθρωπότητας. Αυτό είναι το φορτίο
του, το λειτούργημά του, και γι’ αυτό θυσιάζει την
καθημερινότητά του.» (Ιδέτε C. G. Jung, Το πνεύμα
στον άνθρωπο, την τέχνη και τη λογοτεχνία, εκδόσεις
Ιάμβλιχος, σελ. 69). Εξ ου και ο ανυπόκριτος
ενθουσιασμός των παλαιοτέρων στοχαστών, οι
οποίοι κάποια στιγμή διείδαν, στη Δύση
τουλάχιστον, τη σημασία του λογοτεχνικού
διαβήματος σε ένα ευρύτερο πλαίσιο αναφορών και
αυτοαναφορών. Διακρίνω: «Ο ελιγμός του ποιητικού
ψεύδους: Το ποίημα δεν μπορεί παρά να
αντιμετωπίζεται ως προϊόν άδολου μόχθου για την
αποκάλυψη της αλήθειας. Το ιδανικό του ποιήματος
είναι η σύνθεση όλων των ιδεών σε μια συμπαγή και
καθολική εικόνα του κόσμου. Αυτό δεν είναι ούτε
θεωρία, ούτε ιδεολογία, αλλά στάση απέναντι στον
κόσμο, μια στάση που χαρακτηρίζεται από
δημιουργικό ενθουσιασμό και σεβασμό στη
συμπαντική αρμονία», έλεγε ο Πίκο ντελα
Μιράντολα: «Φανταστείτε πόσο γενναιόδωρος είναι
ο Θεός και πόσο τυχερός είναι ο άνθρωπος! Καθέναςμπορεί να είναι αυτό που ο ίδιος επιλέγει να είναι। Τοζώο βγαίνει από τη μήτρα της μάνας του, φορτωμένο
με την περιουσία του. Άλλη δεν πρόκειται ν’
αποκτήσει, ώσπου να πεθάνει. Οι ιδέες είναι από την
αρχή ό, τι θα παραμείνουν αιώνια. Ο άνθρωπος, όταν
πλάστηκε, πήρε από τον πατέρα αμέτρητους
σπόρους, για κάθε είδος και κάθε τρόπο ζωής. Αν
σπείρει ιδέες, θα γίνει άγγελος και τέκνο Θεού. Κι αν
πάλι, δεν θελήσει να προχωρήσει προς το κέντρο του
κόσμου, η ψυχή του θα ενωθεί με τον Θεό, μόνη στο
σκοτάδι του Θεού, που είναι υπεράνω όλων και θα
ξεπεράσει σε ύψος κάθε πλάσμα. Αν δεν
θαυμάσουμε ένα πλάσμα με τόσο εκπληκτική
ικανότητα μεταμόρφωσης, τι θα θαυμάσουμε;» [Το
αποθησαυρίζει ο ποιητής Γιώργος Μπλάνας στο
κείμενό του για την Κική Δημουλά, περιοδικό «Η
λέξη», τ. 194, Οκτώβρης – Δεκέμβρης 2007].
Ο συγγραφέας ειδικότερα, που σέβεται την
αποστολή του σήμερα, σε μιαν άχαρη εποχή
ιδιάζοντος και συνεχούς κατακερματισμού, δεν
περισπάται από την δράση των αληθοφανών
δεδομένων, αλλά αναζητεί τα ουσιαστικότερα. Το
κεκρυμμένο ή και λεγόμενο μυστικό στοιχείο είναι
εν τέλει γι’ αυτόν το κατ΄ εξοχήν υλικό. Η
συνεισφορά της λογοτεχνίας στην αποκωδικοποίηση
των σημάτων της περιρρέουσας ατμόσφαιρας έχει
βεβαίως διερευνηθεί πολλαπλώς. Τα όρια
διαστέλλονται αενάως, οι ερμηνείες
επαναδιαπραγματεύονται την αντικειμενικότητα. Η
λογοτεχνία παραμένει η κατ΄ εξοχήν αρμοδία για να
καταγράψει και να αιτιολογήσει στο μέτρο του
δυνατού τα παράδοξα που διέπουν την πολλαπλή
διάσταση των ορατών και των αοράτων. Θυμίζω,
μεταξύ άλλων, τα παρακάτω συναφή: «η
μυστικιστική παράδοση, την οποία θα μπορούσα να
αποκαλέσω το κομμάτι της Ασίας μέσα στον δυτικό
άνθρωπο, από την αρχή του Ευαγγελίου ίσαμε τη
σύγχρονη εποχή δεν έπαψε να επιμένει σε μια θέαση
της αλήθειας πέρα από την ορθολογική κατανόηση,
πέρα από τη λογική, πέρα από τον πειραματικό
έλεγχο ή την αναίρεση. Υπάρχει, λένε, κάπου μια
«αλήθεια υψηλότερη από την αλήθεια», προϊόνάμεσης μυστικιστικής αποκάλυψης.» (Ιδέτε, Τζωρτζ
Στάινερ Νοσταλγία του απολύτου, μετάφραση
Παλμύρα Ισμυρίδου, εκδόσεις Άγρα, 2007).
Και η επόμενη δήλωση είναι πρωτογενής και
διατηρεί αμείωτη την παρρησία της επί ένα σχεδόν
αιώνα: «Οι ποιητές και οι μυθιστοριογράφοι είναι
πολύτιμοι σύμμαχοι-οφείλουμε να εκτιμάμε την
μαρτυρία τους πάρα πολύ, διότι επίστανται πολλών
τινών, τα οποία η δική μας σχολική σοφία δεν θα
μπορούσε ακόμα να ονειρευτεί. Είναι διδάσκαλοι σε
ό, τι αφορά στη γνώση της ψυχής σε μας τους
κοινούς ανθρώπους, διότι αντλούν από πηγές, τις
οποίες δεν έχουμε εισέτι καταστήσει προσιτές στην
επιστήμη.» Ο Φρόιντ καταθέτει εδώ μια πάγια αρχή
του: η τέχνη του λόγου προπορεύεται σαφώς της
όποιας «πραγματικότητας», η λογοτεχνία δεν
διορθώνει απλώς τον κόσμο, αλλά τον
επαναπροβάλλει άρτιο.(Ιδέτε εν προκειμένω Délire et
Rêves dans la Gradiva de Jensen). Άλλωστε πολλές
δεκαετίες μετά την διατύπωση αυτής της
ετυμηγορίας, η οποία κατ’ ουσίαν προωθεί αμέσως
και από τη δική της πλευρά τη συστηματική μελέτη
της δημιουργικής γραφής από την ψυχανάλυση,
εξακολουθεί να ισχύει η ίδια γραμμή αντιμετώπισης
του είναι και του γίγνεσθαι, ιδίως σε ό, τι αφορά στον
δυτικοευρωπαϊκό χώρο. Στο σημείο αυτό η καντιανή
επανάσταση στο χώρο της σκέψης, ότι δηλαδή «την
πραγματικότητα δεν την αντιλαμβανόμαστε απλώς,
αλλά τη συνιστούμε οι ίδιοι», εξακολουθεί να
εμπνέει παραγωγικά την καλλιτεχνική δημιουργία.
Αυτό το οποίο δρα εξακολουθητικά πίσω από τα
φαινόμενα, ανακαλύπτεται διορατικά. Η ψυχανάλυση
άντλησε και θα αντλεί από τη λογοτεχνία όχι μόνον
ερμηνευτικές κλείδες, αλλά την ίδια την
αναγκαιότητα της δικής της αποστολής.
Τα ανωτέρω δεν υποδηλώνουν ότι η λογοτεχνία έχει
τελικώς κλείσει τον κύκλο της. Υπάρχει πάντα
ανοικτό το ενδεχόμενο της εκ των έσω ριζικής της
ανανέωσης. Οι ενδεικτικές αναφορές του Φλωμπέρ,
που έπονται, πιστοποιούν την ενδότερη αυτή
ανησυχία του συγγραφέα εν γένει: «Η γλώσσα είναι
σαν ραγισμένο τύμπανο που το χτυπάμε ρυθμικά για
να χορεύουν οι αρκούδες, ενώ στην πραγματικότητα
λαχταρούμε να συγκινήσουμε τ’ άστρα για να μας
λυπηθούν.[…] Ενδέχεται, μετά τον Σοφοκλή, να
είμαστε όλοι κατάστικτοι πρωτόγονοι. Αλλά στην
Τέχνη υπάρχει κάτι διαφορετικό από την ακρίβεια
των γραμμών και τη στιλπνότητα των επιφανειών. Η
πλαστικότητα του ύφους δεν είναι τόσο πλατιά όσο
ολόκληρη η ιδέα… Διαθέτουμε πολυάριθμα
πράγματα, αλλά όχι ισάριθμες μορφές.» (Ιδέτε
αντιστοίχως Μαντάμ Μποβαρύ και Πρόλογος στη
ζωή του συγγραφέα, στο Ζακ Ντεριντά, Η γραφή και η διαφορά, μετάφραση: Κωστής Παπαγιώργης,
εκδόσεις Καστανιώτη, 2003.) Πρόκειται για την ίδια
έγνοια, την ίδια αγωνία ολοκληρώματος που
κατέτρυχε, ως γνωστόν, και τον Λούντβιχ
Βιτγκενστάιν: «Αισθανόμαστε πως ακόμα και αν
δοθούν απαντήσεις σε όλες τις δυνατές
επιστημονικές ερωτήσεις, το προβλήματα της ζωής
μας δε θα τα έχουμε καν αγγίξει. Φυσικά τότε δε
μένει πια καμιά ερώτηση και αυτό ακριβώς είναι η
απάντηση.»(Ιδέτε Tractatus Logico-philosophicus,
6:52, μετάφραση: Θανάσης Κιτσόπουλος, εκδόσεις
«Παπαζήσης», 1978.)
Λαμβάνοντας υπόψη τα ανωτέρω, θα υποστήριζα ότι
το όνειρο της ψυχανάλυσης ταυτίζεται με ένα μέρος
του ονείρου της λογοτεχνίας.
Όπως ακριβώς τα όνειρα για τον Φρόυντ είναι ο
φύλακας του ύπνου μας, τα ποιήματα είναι ο
φύλακας της αλήθειας μας. Οι φύλακες αυτοί από
κοινού προστατεύουν την ατομική μας ιδιοπροσωπία.
Από τις πολλαπλές ομολογίες γραφής διαλέγω την
εξής για την περίσταση: «’’Γράφω’’ ίσως να
σημαίνει γεμίζω τα λευκά διαστήματα της ύπαρξης,
το μηδέν εκείνο που ανοίγεται άξαφνα μέσα στις
μέρες και τις ώρες, ανάμεσα στα αντικείμενα της
κάμαράς μας και τα καταπίνει μέσα σε μία άπειρη
ερημιά και ασημαντότητα. Ο φόβος, έγραψε ο
Κανέτι, εφευρίσκει ονόματα για περισπασμό• ο
ταξιδιώτης διαβάζει και σημειώνει ονόματα στους
σταθμούς που περνάει με το τρένο, στις γωνίες των
δρόμων που τον φέρνουν τα βήματά του, και
προχωρεί κάπως ξαλαφρωμένος κι ευχαριστημένος
με την τάξη και το ρυθμό που έχει το μηδέν.»(Ιδέτε
Κλάουντιο Μάγκρις, Δούναβης(1986), μετάφραση:
Μπάμπης Λυκούδης, εισαγωγή Νίκος Μπακουνάκης,
εκδόσεις Πόλις, 2001). Η λύτρωση μέσα από τη
γραφή δεν θα μπορούσε παρά να διεγείρει αυξητικά
το ψυχαναλυτικό ενδιαφέρον.
Δεν ανήκω σ’ αυτούς που φρονούν ότι έχει
αποδειχτεί μαθηματικά η παγκοσμιότητα του
οιδιποδείου συμπλέγματος. Πιστεύω όμως ότι η
ψυχανάλυση, παρά τις εμφανείς αγκυλώσεις, τους
αυτοπεριορισμούς και τις αντιφάσεις της, θα
συνεχίσει την πορεία της, κατανοώντας όσο
καλύτερα μπορεί το λογοτεχνικό επίτευγμα।
Γιώργος Βέης Ποιητής, δοκιμιογράφος, κριτικός λογοτεχνίας