Ομάδα σε άξονα ''Ανταποδοτικών Ρόλων''

Οι Ανταποδοτικοί Ρόλοι (Cognitive Analytic Therapy) αναδύονται και διατηρούνται μέσα απο ισχυρά ζεύγη. Ένας δικός μας Ανταποδοτικός Ρόλος π.χ. ''θυμωμένος φροντιζόμενος'' έρχευται να ενεργοποιήσει έναν Ρόλο κάποιου άλλου (ίσως φίλου ή συντρόφου) π.χ. ''ανεπαρκής φροντιστής''. Τις περισσότερες φορές αυτά τα ζεύγη μπορεί να αντιπροσωπεύονται απο κομμάτια του ίδιου μας του εαυτού -και μέσα απο αμυντικές διαδικασίες -να προβάλλονται στη συμπεριφορά και προσωπικότητα του Άλλου. Έτσι, μπορούμε να εξηγήσουμε ίσως κάποιες φορές γιατι λειτουργούμε ως ''μαγνήτης'' συγκεκριμένων τύπων ανθρώπων .Υπάρχουν, φαινομενικά, αρκετά οφέλη μέσα απο την αναπαραγωγή των ζευγαριών των Ανταποδοτικών Ρόλων...μέχρι να διαφανούν τα ασυνείδητα κίνητρα ''αυτοσαμποτάζ''.
Η ομάδα δίνει την ευκαιρία για μεταφορά των ισχυρών Ανταποδοτικών Ρόλων σε ένα ασφαλές πεδίο, όπου τα άτομα μπορούν να ενεργοποιήσουν τους Ρόλους τους,να αλληλεπιδράσουν, να λάβουν ανατροφοδοτήσεις (''feedback'') για αυτούς, να πειραματιστούν σε νέους εναλλακτικούς τρόπους επικοινωνίας.
Η συνειδητοποίηση και η γνωριμία με τους Ανταποδοτικούς μας Ρόλους μέσα απο την in vivo αλληλεπίδρασή μας με άλλα άτομα έρχεται να λύσει γρίφους και να οδηγήσει αργά ή γρήγορα σε αλλαγές που εμείς επιθυμούμε και ενεργοποιούμε.

Cognitive Analytic Therapy (Γνωσιακή Αναλυτική θεραπεία)

(πηγή: www.acat.me.uk)

Introducing CAT

Cognitive Analytic Therapy involves a therapist and a client working together to look at what has hindered changes in the past, in order to understand better how to move forward in the present. Questions like 'Why do I always end up feeling like this?' become more answerable.

Who is it for?

CAT is safe and user friendly, being widely applicable within a variety of settings, and across a range of disorders and difficulties - such as depression, anxiety, personal and relationship problems.

Why now?
People often wish they could change things to make life more manageable, but don't know where to start. Unhappiness, depression or anxiety can make them feel less capable of finding a way out of their difficulties. Help is needed.

How does it work?
CAT focuses its attention on discovering how problems have evolved and how the procedures devised to cope with them may be ineffective. It is designed to enable clients to gain an understanding of how the difficulties they experience may be made worse by their habitual coping mechanisms. Problems are understood in the light of clients' personal histories and life experiences. The focus is on recognising how these coping procedures originated and how they can be adapted and improved. Then, mobilising the clients' own strengths and resources, plans are developed to bring about change.
The work is active and shared. Diagrams and written outlines are worked out together to help recognise, challenge and revise old patterns that do not work well. Agreed insights are noted in documents, which become tools for use within, outside and beyond the duration of therapy.
In this way, clients gain skills to help them manage their lives more successfully and to continue using after therapy ends.

Practically Speaking
Cognitive Analytic Therapy...

is time-limited: therapy ranges from four to twenty four sessions, typically sixteen. It is designed as a brief intervention, but can also work for longer treatments.
works with individuals, but can also be used effectively with couples and groups.

is cognitive in that it makes full use of clients' capacity to observe and think about themselves, their assumptions, their feelings and their behaviour.

is analytic in that unacknowledged, unconscious factors are explored and worked with, and their impact is recognised. In addition, the therapist-client relationship is understood and used.

is integrated in that a cohesive body of theory has been developed with a unique understanding of personality and development. It emphasises the interplay between mental processes, feelings, actions and consequences.

is open to and already subject to research and evaluation.

is an effective way of developing self-awareness and personal development.
recruits and extends clients' capacity for self-help, and develops with them specific tools for understanding and changing their unhelpful coping procedures.

Theoretical Overview of the CAT approach

Cognitive Analytic Therapy aims to understand and ameliorate chronic and self limiting patterns of emotional expression/inhibition and tries, among other things, to find the main emotional patterns of relating to self and others and their connection to the client's presenting problem or apparent distress.
It looks for the bigger picture of the client's psychological world and explains it in clear, user friendly ways, which in many cases allows the person to feel less trapped, more able to care for themselves and do their own psychological self-help homework outside the session. At the heart of the bigger picture is an understanding of the importance of sympathetically identifying reciprocal emotional roles which are exacerbated or perpetuated by a variety of long established and emotionally driven coping procedures for the client. These coping procedures are maintained because despite their contribution to distress, they were once effective solutions (albeit maladaptive) in providing relief from damaging childhood and adolescent experience. These emotional roles are also prone to be enacted in the therapeutic relationship with the therapist and it is the non-collusion with and working through of these re-enactments which is at the heart of effective therapy.
CAT is most often offered in a predetermined package of usually 16 sessions.
Such an approach offers the possibility of a relatively brief intervention without losing depth of psychological engagement and insight with the client and his or her concerns. In that it also uses a more explicitly educative approach to the helping relationship than many other psychotherapeutic models, it gives the client a better chance of understanding and collaborating with the purposes and methods of helping with his or her problems. CAT offers a corrective emotional and cognitive experience through which the person takes away a stronger sense of his or her own agency in patterns of self-harm or self care.
CAT is proposed as a safe and accessible intervention for a wide variety of presenting and underlying psychological and mental health problems (Ryle, 1990). CAT in particular has been used to work with groups with hard to help problems such as eating disorders and personality disorders.

The three Rs of CAT

The three Rs of therapy are reformulation, recognition and revision, through which the client increasingly internalises both the person of the therapist and the conceptual tools used.
The reformulation is jointly arrived at by client and therapist and it is recorded in written and diagrammatic form.
It has both a narrative component, re-telling the patient's history and a descriptive one, describing current damaging procedures.
This reformulation is used throughout therapy as a basis for patient homework aimed at speedy recognition and also as a guide to, and description of, transference-countertransference interactions.
In addition, at termination both the therapist and client write 'goodbye' letters, reviewing what has been achieved.
The Psychotherapy File is normally given to clients at the first session and the discussion of the patient's responses contributes to the reformulation document. The reformulation describes past and present relationships, including the evolving therapeutic relationship and also the patient's relationship with him or herself, thus simultaneously attending to interpersonal and to intra-psychic processes. Within this overall understanding, particular problems may be addressed by a range of therapeutic techniques.
Evidence based
CAT is an evidence based therapy with a strong commitment to research (see Ryle, 1995).
An early comparison of CAT with Mann's approach showed that CAT produced more cognitive re-organisation, as measured with the repertory grid, than did the more purely analytic approach (Brockman et al, 1987); subsequent uncontrolled, unpublished trials have shown similar levels of change, as does the time-limited group using CAT techniques reported by Imelda Duigan and Susan Mitzman (1994). Other research includes Pauline Cowmeadow's work on deliberate self-harm (1994) and projects on CAT in non-compliant insulin-dependent diabetic subjects. Other work is addressing theoretical issues, as in the paper by Martin Marlowe (1994).

Traditional Sources of CAT Theory
The CAT approach is an integration and extension of ideas and methods used in different, conventionally opposed, traditions. The main sources are...
From Psychoanalysis concepts of conflict, defence, object relations and counter transference. However, the theory is restated in cognitive terms and the therapist's interventions are more active and various than in psychoanalytic therapies.
From Kelly's Personal Construct Theory and work with repertory grids, a focus on how people make sense of their world ("man as scientist") and on common sense, co-operative work with patients. However, more attention is paid to the organisation of action as well as to construing, and CAT does not share Kelly's polemical rejection of psychoanalysis and behaviourism.
From Cognitive-Behavioural Approaches the step by step planning and measurement of change, teaching patients self-observation of moods, thoughts and symptoms. However, attention is not confined to visible behaviours and consciously accessible thoughts.
From Developmental and Cognitive Psychology and Artificial Intelligence an information processing model of how experience and actions are organised is proposed, with emphasis on the recurrent sequences of related mental (internal) and behavioural (external) processes.

Description of the Approach
The main features of the therapy are that it is active, integrated and focussed. A wide range of therapeutic methods may be combined, but the defining characteristic is the emphasis placed on the formulation and sharing with the patient of dense descriptions of the procedures which maintain their problems. Procedures are linked sequences of mental and behavioural processes which serve as repeatedly used guidelines for purposive action. They mostly operate outside of conciousness. They are organised hierarchically: low level procedures, like those that organise teeth cleaning, are "sub-routines" of higher order ones, like preserving health. Change at one level of the hierarchy may affect higher or lower levels. Problems are caused by the persistent, unrevised use of ineffective procedures, and therapy aims to identify and revise such procedures.

What Happens in Therapy?
The therapist will usually agree with the patient a set number of sessions. This is traditionally 16, but may be more or less. After the first session, the patient may be set the task of monitoring a particular symptom or mood, and will be asked to complete the psychotherapy file which asks about typical, common problem procedures (described as Traps, Dilemmas and Snags). At around the fourth session, the therapist presents the patient with a written Reformulation. This includes a description of the client's life so far, the difficulties they have struggled with and how they have survived them, and a reformulation of their presenting complaints as Target Problem Procedures to be worked on. This will also be presented in the form of a diagram. The patient is asked to reflect on these and make changes, so that eventually a joint understanding is arrived at.
In the remainder of the therapy, any material that comes up in the course of the (largely unstructured) sessions, including current events, past history and transference, should be discussed in terms of the Target Problem Procedures. The aim is to develop the client's capacity to recognise his or her faulty procedures, so that s/he can start to control and replace them. Homework assignments may be used to confront the client with his or her procedures and open the possibility of modification. Change is seldom complete by the end of therapy but the client is left with the tools to continue working.
The last 3-4 sessions are used to look at the ending of therapy and how this may affect the client, particularly if endings have been difficult in the past. A "good-bye letter" is written by both therapist and patient to formalise this process. A follow-up appointment at 2-3 months is usually offered.

Other ways of working with CAT
People are constantly finding new ways of using the ideas behind Cognitive Analytic Therapy. It has been used with couples, in groups and in organisations. The concepts are being used with children, adolescents and those with learning disability. Some community mental health teams are using CAT to understand clients with particularly complex and/or challenging needs or problems.

Ανταποδοτικοί Ρόλοι και Φωτογραφία

επιμέλεια: Χουτοχρήστος Χρυσοβαλάντης- ψυχολόγος

Μια όμορφη ιδέα που ίσως αφορούσε όσους ενδιαφέρονται για μια μορφή art- therapy είναι αυτή της θεραπευτικής δουλειάς των Ανταποδοτικών Ρόλων μέσα απο τη χρήση φωτογραφίας. Αυτή θα μπορούσε να είναι προσωπική, απο το οικογενειακό άλμπουμ του πελάτη ή να αφορά οποιοδήποτε σύστημά του (ζεύγος, φίλοι, συνεργάτες κ.τ.λ) Ακόμη θα μπορούσε ο πελάτης να την αντλήσει απο μια συλλογή καλλιτεχνικής φωτογραφίας και με τον θεραπευτή του να δουλέψει κάποιο ζεύγος Ανταποδοτικών Ρόλων. Ή θα μπορούσε να είναι μια '' φωτογραφία κοινωνικου περιεχομένου'' που ο πελάτης τράβηξε στη πόλη ''παγώνοντας'' για παράδειγμα μια τυχαία στιγμή δύο φίλων ή ενός ζευγαριού.

Σε μια φωτογραφία μπορούν εύκολα να αποτυπωθούν και να ''διατηρηθούν'' στιγμές έκφρασης Ανταποδοτικών Ρόλων και έτσι υπάρχει ένα στατικό και ευχάριστο θεραπευτικό εργαλείο.

Για παράδειγμα στη παραπάνω φωτογραφία θα μπορούσε να αναδυθεί και να γίνει δουλειά γύρω απο ένα ζεύγος ρόλων '' ανύπαρκτοι (απουσία χρώματος) γονείς (Άλλοι)'' - αναζητών (έντονος φωτισμός= φωνή βοήθειας) φροντίδα ή προσοχή''.

Ένα άλλο ζεύγος ''ανώριμοι και ανεύθυνοι (βλέμμα σε ευθεία- αδιαφορία) γονείς - αποδιοπομπαίος τράγος (παιδί στη μέση μάλλον ως ο ώριμος ''ενήλικας'' της υπόθεσης...)

Horhe Bukai (psychotherapist)- Nα σου πω μια ιστορια

« ΤΑ ΦΤΕΡΑ ΕΙΝΑΙ ΓΙΑ ΝΑ ΠΕΤΑΣ» – Χόρχε Μπουκάι

Τη μέρα εκείνη ο Χόρχε με περίμενε με ένα παραμύθι.
Όταν μεγάλωσε ο πατέρας του του είπε:« Παιδί μου, δε γεννιόμαστε όλοι με φτερά. Μπορεί να μην είσαι υποχρεώμενος να πετάξεις, νομίζω όμως πως είναι κρίμα να μείνεις μόνο στο περπάτημα αφού έχεις τα φτερά που ο καλός Θεός σου έδωσε.»«Μα δεν ξέρω να πετάω» απάντησε ο γιος.«Σωστά…» είπε ο πατέρας. Και περπατώντας, τον πήγε ως το χείλος του γκρεμού, στο βουνό.«Βλέπεις γιε μου; Το κενό. Όταν θελήσεις να πετάξεις, θα έρθεις εδώ θα πάρεις βαθιά ανάσα, θα πηδήξεις στην άβυσσο και απλώνοντας τα φτερά σου θα πετάξεις».Ο γιος αμφέβαλλε.«Κι αν πέσω;»«Ακόμα κι αν πέσεις, δε θα σκοτωθείς. Οι λίγες γρατζουνιές θα σε κάνουν πιο δυαντό στην επόμενη προσπάθεια» αποκρίθηκε ο πατέρας.Το παιδί γύρισε στο χωριό να δει τους φίλους του, τις παρέες του, όλους εκείνους που είχε συντρόφους στην πορεία της ζωής του. Οι πιο στενόμυαλοι του είπαν:«Είσαι τρελός; Για ποιο λόγο; Ο πατέρας σου είναι μισότρελος…Για ποιο λόγο να πετάξεις; Τι σου χρειάζεται; Γιατί δεν αφήνεις τις ανοησίες; Τι νόημα έχεις να πετάξεις;»Οι καλύτεροι φίλοι του τον συμβούλεψαν:«Κι αν είναι αλήθεια; Μα σίγουρα δεν είναι επικίνδυνο; Γιατί δεν αρχίζεις σιγά-σιγά; Δοκίμασε να πηδήξεις από μια σκάλα ή από την κορυφή ενός δέντρου. Αλλά από τον γκρεμό, βρε παιδί μου;…»Ο νεαρός άκουσε τις συμβουλές όσων τον αγαπούσαν. Ανέβηκε στην κορυφή του δέντρου και, με όλο του το θάρρος, πήδηξε. Άνοιξε τα φτερά του, τα κούνησε στον αέρα με όλη του τη δύναμη αλλά, δυστυχώς, έπεσε στο έδαφος.Μ’ένα καρούμπαλο στο κεφάλι συνάντησε τον πατέρα του.«Μου είπες ψέμματα! Δεν μπορώ να πετάξω. Το δοκίμασα και κοίτα πως χτύπησα! Δεν είμαι σαν κι εσένα. Τα φτερά μου είναι μόνο για στολίδι.»«Παιδί μου» είπε ο πατέρας, «για να πετάξεις, πρέπει να έχεις τον απαραίτητο ελεύθερο χώρο στον αέρα, ώστε τα φτερά σου να ξεδιπλωθούν. Είναι σαν να πέφτεις με αλεξίπτωτο: χρειάζεσαι κάποιο ελάχιστο ύψος για να πηδήξεις.Για να πετάξεις πρέπει να αρχίσεις να ριψοκινδυνεύεις.Αν δε θέλεις να το κάνεις, καλύτερα να συμβιβαστείς και να μείνεις για πάντα στο περπάτημα.»

Γράμμα Αναδιαμόρφωσης- Reformulation Letter

επιμέλεια: Χουτοχρήστος Βαλάντης- ψυχολόγος

Στη Γνωσιακή Αναλυτική θεραπεία χρησιμοποιούμε -ως ενα πολύ σημαντικό εργαλείο- το ''Γράμμα Αναδιαμόρφωσης'' (Reformulation Letter). Συντάσσεται απο τον θεραπευτή (και δίνεται χέρι χέρι στον πελάτη) μετά τις 3-4 πρώτες συνεδρίες με τον πελάτη και λειτουργεί στην ουσία ως ένας καθρέφτης των όσων μας έχει πει για την δική του ιστορία. Δεν λειτουργούμε κατευθυντικά, αλλά προσπαθούμε με τρόπο απλό και με βάση τις εξομολογήσεις του πελάτη μας να τον βοηθήσουμε να οργανώσει τις πληροφορίες που αφορούν τους φαύλους κύκλους των συμπεριφορών και των αρνητικών σκέψεών του, ενώ παράλληλα δημιουργείται ένας χάρτης των συναισθηματικά φορτισμένων ''ανταποδοτικών του ρόλων''. Το Γράμμα Αναδιαμόρφωσης θα λέγαμε ότι είναι μια γερή γέφυρα για την μετέπειτα θετική συνεργασία ανάμεσα σε θεραπευτή και πελάτη.

παράδειγμα:

Αγαπητή Β,

σου έγραψα αυτό το γράμμα προσπαθώντας να κατανοήσω μαζί σου ποια περίπου είναι η κατάσταση στη ζωή σου τώρα και σε τι στάδιο βρίσκεται η θεραπεία που κάνουμε μαζί. Η συμβολή σου στο γράμμα αυτό είναι επιθυμητή έως απαραίτητη και αν κάπου πιστεύεις πως έχω παραλείψει ή διαστρεβλώσει κάτι θα ήθελα να παρέμβεις.
Από αυτά που μου έχεις περιγράψει μέχρι τώρα στο θεραπευτικό δωμάτιο σε νιώθω λίγο μπερδεμένη σχετικά με τις προσωπικές σου σχέσεις. Δε σου κρύβω, Β, ότι κάποιες φορές έχω νιώσει και εγώ μπερδεμένος για την θεραπευτική σχέση που χτίζουμε μαζί και είναι απορία μου αν μπορεί να μου το μεταδίδεις εσύ αυτό και αν ίσως γίνεται κάτι τέτοιο και με άλλα σημαντικά για σένα πρόσωπα, όπως για παράδειγμα τους ερωτικούς σου συντρόφους, οι οποίοι φαίνεται να παίζουν σημαντικό ρόλο στη ζωή σου αυτή την περίοδο. Μην ξεχνάς πως από τη πρώτη μας συνεδρία άρχισες να μιλάς αρκετά για αυτούς.
Μου έχεις πει ότι έχεις μια ‘σοβαρή’ σχέση με τον Δ και μιλήσαμε αρκετά για αυτόν. Μου είπες ότι σε αγαπά και ότι τον αγαπάς και εσύ. Μου έχεις τονίσει αρκετές φορές πως ‘είναι δικός σου άνθρωπος, ότι θα έκανε τα πάντα για σένα’ λέγοντας χαρακτηριστικά πως ‘αυτό είναι κάτι δεδομένο’ για σένα. Παράλληλα, όμως, έχεις αναφερθεί και στις ερωτικές επαφές που έχεις συχνά με τον προιστάμενό σου στο χώρο που εργάζεσαι, ο οποίος όπως μου έχεις αναφέρει δεν θέλει κάτι πιο μόνιμο από σένα. Φαίνεται να είναι πολύ σημαντικός για κάποιο λόγο ο άνθρωπος αυτός, που χώρισες ‘παρορμητικά’ τον Δ μετά από ένα καυγά ενώ μετά από κάποιο διάστημα αποφάσισες να γυρίσεις πίσω στον ίδιο αλλά ο Δ ήταν πια κάπου αλλού, με νέα ερωμένη. Όπως μου είπες ‘ήταν ένα βαρύ και μη αναμενόμενο πλήγμα’ αυτό για σένα.
Νιώθω, λοιπόν, Β ,ότι το μπέρδεμά σου είναι μεγάλο, και λογικό σε ένα βαθμό εστιάζοντας στη κατάσταση που μόλις περιγράφηκε. Καταλαβαίνω ότι τα συναισθήματα απώλειας και μοναξιάς σε δυσκολεύουν τώρα αλλά θα ήθελα μαζί να προσπαθήσουμε να κατανοήσουμε μαζί ποιος είναι ο δικός σου ρόλος σε αυτές τις καταστάσεις που ίσως είναι μια επανάληψη ενός παλιού σκηνικού που σου είναι δύσκολο να ανακαλέσεις. Όσο αφορά, λοιπόν, στη σχέση σου με τον Δ, μου έχεις πει ότι πολλές φορές όταν τον νιώθεις αποστασιοποιημένο συναισθηματικά από σένα, του ‘γκρινιάζεις’ ή του ‘κρατάς μούτρα με διάφορες αφορμές για να του τραβήξεις την προσοχή’ .Άλλες φορές πάλι προσπαθείς να λύσεις καυγάδες με το να τον ‘προκαλείς σεξουαλικά’ ή ‘να χρησιμοποιείς το ότι περιμένει από σένα να βρει δουλειά’, όπως μου έχεις αναφέρει. Μου έχεις πει ότι έτσι ‘βρίσκεις την ηρεμία σου αλλά παρόλα αυτά κάτι στη σχέση σας μένει στάσιμο’. Από την άλλη, την σχέση σου με τον Φ την αποκαλείς ‘περιπετειώδη’. Μου έχεις πει ότι θα ήθελες να είστε μαζί αλλά υπάρχει κάτι που σε κάνει να πιστεύεις πως αυτό δεν είναι εφικτό, και όμως εσύ τόσο περισσότερο τον προκαλείς ερωτικά με τον ίδιο να ανταποκρίνεται μεν αλλά να μένει εκεί , στην αντίδρασή του στη δική σου ερωτική ή καλύτερα ΄σεξουαλική’ σου πρό(σ)κληση. Θα ήθελα στο σημείο αυτό, όταν νιώσεις έτοιμη, να αναρωτηθούμε μαζί αν υπάρχει κάτι κοινό στη βάση των δύο αυτών σχέσεων, που δε σου κρύβω ότι μπορεί να είναι λίγο επώδυνο. Ίσως βοηθούσε να ανατρέψουμε μαζί σε παιδικά χρόνια, στο ρόλο σου στο σπίτι ή και στο πως αλληλεπιδρούσαν οι γονείς σου…Σε τέτοιες αναμνήσεις ,που ίσως να είναι ξεχασμένες –όπως σε πολλούς ανθρώπους-έτσι και για σένα.
Σε αυτό το σημείο είναι καλό να σε προετοιμάσω για το τι μπορεί να συμβεί μεταξύ μας στη πορεία της θεραπείας. Πολλές φορές μπορεί να νιώσεις ότι αρχίζεις να αλληλεπιδράς μαζί μου με τους τρόπους που περιγράφηκαν νωρίτερα. Μπορεί να νιώσεις, για παράδειγμα, πως με προκαλείς με κάποιο τρόπο για να κερδίσεις κάτι από μένα, ή και το αντίστροφο, να νιώσεις ότι εγώ με κάποια τεχνική μου προσπαθώ να σε οδηγήσω κάπου. Θα είναι χρυσή στιγμή για το θεραπευτικό μας ταξίδι να μου μιλάς συνεχώς για τέτοια συναισθήματα και να με βοηθάς με αυτόν τον τρόπο για να σε βοηθήσω.
Β, δεν μπορώ να σου υποσχεθώ ότι θα βρούμε μαζί τις Πύλες του Παραδείσου αλλά θα προσπαθήσουμε- ο ένας δίπλα στον άλλο- να βρούμε κάποιες ικανοποιητικές απαντήσεις στα ερωτήματα που έχεις για τις σχέσεις σου με τους ανθρώπους.

παιδική ψύχωση- παιδική σχιζοφρένεια

Μία από τις βαρύτερες ψυχικές διαταραχές της παιδικής ηλικίας είναι η παιδική ψύχωση. Παρουσιάζει μια πολύπλοκη κλινική εικόνα, που εκφράζεται με γνωσιακές, συναισθηματικές και συμπεριφεριολογικές διαταραχές. Δείχνει τη βαθιά διαταραχή της αντίληψης που έχει το παιδί για τον εαυτό του και των σχέσεων με το περιβάλλον του. Οι επιπτώσεις της είναι σοβαρές τόσο στη δόμηση της προσωπικότητας του παιδιού όσο και στη ζωή της οικογένειας. Η παιδική σχιζοφρένεια αποτελεί την πιο σοβαρή μορφή της παιδικής ψύχωσης.

Αιτιοπαθογένεια
Πολυάριθμες μελέτες έχουν αφιερωθεί στην αιτιοπαθογένεια της παιδικής ψύχωσης. Οργανικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες έχουν ενοχοποιηθεί χωρίς να έχει αποκατασταθεί μια σαφής αιτιολογική σχέση. Μελέτες για την κληρονομικότητα σε διδύμους, σε υιοθετημένα παιδιά οι βιολογικοί γονείς των οποίων νοσούσαν και σε παιδιά σχιζοφρενών γονέων απέδειξαν τη σημασία του γενετικού παράγοντα. Όσο πιο πρώιμη είναι η έναρξη της νόσου τόσο αυξάνει η γενετική ευαλωσιμότητα. Η μελέτη των οργανικών παραγόντων οδήγησε στον εντοπισμό νευροανατομικών ανωμαλιών. Στη σχιζοφρένεια που ξεκίνησε στην παιδική ηλικία διαπιστώνονται προοδευτική αποπλάτυνση των πλαγίων κοιλιών, μείωση του συνολικού όγκου του εγκεφάλου, δομικές μεταβολές του κροταφικού λοβού και μείωση του μετωπιαίου μεταβολισμού. Εξάλλου, η ηλεκτροφυσιολογική διερεύνηση δείχνει τη δυσκολία αυτών των παιδιών να εστιάσουν την προσοχή τους και να επεξεργαστούν πληροφορίες. Ακόμη, στο ιστορικό ψυχωτικών παιδιών απαντώνται συχνότερα προγεννητικές και περιγεννητικές επιπλοκές, αλλά η αιτιολογική αξία τους αμφισβητείται. Οι ψυχογενετικές απόψεις ενοχοποιούν παράγοντες του περιβάλλοντος, όπως η διαταραγμένη προσωπικότητα των γονέων, οι στρεβλές συζυγικές σχέσεις ή η "ψευδοαμοιβαιότητα" κατά την οποία οι οικογενειακές συγκρούσεις καλύπτονται και τίποτα δεν συζητείται ανοιχτά. Οι μητέρες ψυχωτικών παιδιών περιγράφονται υπερπροστατευτικές, κυρίαρχες, αγχώδεις ψυχαναγκαστικές ή αντίθετα αδύναμες, ανώριμες, με καθαρά αμφιθυμική συμπεριφορά απέναντι στο παιδί

Κλινικές μορφές παιδικής ψύχωσης
Η κλινική εικόνα των παιδικών ψυχώσεων χαρακτηρίζεται από τη βαρύτητα αλλά και την πολυμορφία της ψυχοπαθολογίας. Η συμπτωματολογία διαφέρει ανάλογα με την ηλικία έναρξης. Έτσι, διακρίνουμε δύο κλινικές μορφές: τις πρώιμες παιδικές ψυχώσεις με έναρξη πριν από την ηλικία των πέντε ετών και τις ψυχώσεις με μεταγενέστερη έναρξη που αντιστοιχεί στη λανθάνουσα ηλικία (6-12 ετών).

Πρώιμες παιδικές ψυχώσεις
Ο συνδυασμός διαταραχών που μπορούν να εμφανιστούν στην αρχή της ζωής του παιδιού σηματοδοτεί την ψυχωτική εξέλιξη. Οι διαταραχές αφορούν κυρίως στη διατροφή (αδυναμία θηλασμού, ανορεξία, εμετοί) ή τον ύπνο (διεγερτική αϋπνία με αυτοεπιθετικές δραστηριότητες, π.χ., χτύπημα του κεφαλιού στα κάγκελα του κρεβατιού). Δεν εμφανίζονται οι "πρώτοι οργανωτές" σύμφωνα με τον R.Spitz, δηλαδή το χαμόγελο που απευθύνεται σε κάποιο πρόσωπο και το άγχος του όγδοου μήνα που προκαλείται φυσιολογικά από την παρουσία ξένου. Το ψυχωτικό βρέφος δυσκολεύεται να εγκαταστήσει τη σχέση με τη μητέρα. Είτε είναι υπερβολικά προσκολλημένο επάνω της είτε αδιαφορεί τελείως και δημιουργεί σχέση με οποιονδήποτε ξένο. Παρατηρείται επίσης απουσία μεταβατικού αντικειμένου, που είναι το αγαπημένο αντικείμενο του παιδιού (κουκλάκι, ζωάκι, κουβέρτα) και αντικαθιστά στη φαντασία του τη μητέρα κατά την απουσία της.
Η κατάκτηση δεξιοτήτων μπορεί να γίνει πρώιμα ή να καθυστερήσει και βιώνεται με χαρακτηριστική αδιαφορία εκ μέρους του παιδιού. Συχνά παρατηρείται παλινδρόμηση και απώλεια κεκτημένων δεξιοτήτων. Ο λόγος επίσης μπορεί να κατακτηθεί πρώιμα ή να καθυστερήσει. Ακόμη, παρατηρούνται ιδιάζουσες εκφράσεις και παράξενος τόνος της φωνής, ενώ η σύνταξη θυμίζει λόγο ενήλικου. Το άγχος είναι διάχυτο και συνοδεύεται από υπερκινητικότητα ή επιθετική συμπεριφορά. Υπάρχουν περίεργες φοβίες που συχνά αφορούν στο σώμα του παιδιού. Οι ψυχαναγκαστικές συμπεριφορές ξεπερνούν τις συνήθεις τελετουργίες που παρουσιάζουν παιδιά δύο έως τριών ετών και καταλαμβάνουν τους περισσότερους τομείς της ζωής του παιδιού: γεύμα, ύπνος, αφόδευση.

Παιδικές ψυχώσεις με μεταγενέστερη εξέλιξη
Εκδηλώνονται από την ηλικία των τεσσάρων με πέντε ετών μέχρι την εφηβεία. Διαχωρίζονται σε σχέση με τις προηγούμενες από το γεγονός ότι τα παιδιά αυτά μπόρεσαν να κατακτήσουν τρόπους επικοινωνίας κυρίως μέσω του λόγου. Οι νοητικές τους ικανότητες είναι φυσιολογικές και η προσαρμογή τους μέχρι την εκδήλωση της ψύχωσης σχετικά ικανοποιητική. Οι κλινικές εκδηλώσεις είναι ποικίλες και αλληλοκαλύπτονται. Κυριαρχεί η δυσκολία σύναψης διαπροσωπικών σχέσεων. Η απομόνωση είναι αποτέλεσμα συναισθηματικής αναστολής και καταθλιπτικής διάθεσης. Το συναίσθημα είναι ασταθές και κυμαίνεται από την κατάθλιψη μέχρι την υπερδιέγερση που έχει μανιακή χροιά. Το παιδί γίνεται υπερκινητικό, με ακατάπαυστες και διάσπαρτες δραστηριότητες.
Μια πλήρης διακοπή της λεκτικής επικοινωνίας μπορεί να σηματοδοτήσει την έναρξη της ψύχωσης. Αλλοτε παρατηρούνται εξαφάνιση λέξεων τις οποίες το παιδί είχε μάθει και χρησιμοποιούσε, παραγωγή λέξεων χωρίς σημασία και ιδιάζουσα χρήση του λόγου. Η κινητικότητα επίσης είναι διαταραγμένη με χαρακτηριστικό περπάτημα, άκαμπτη στάση του σώματος και δυσκολία στις λεπτές κινήσεις. Η επιθετικότητα είναι κυρίαρχη σε όλες τις εκδηλώσεις του ψυχωτικού παιδιού. Καταστρέφει αντικείμενα, τα παιχνίδια του, τις ζωγραφιές του ή στρέφεται εναντίον προσώπων του περιβάλλοντός του (δαγκώνει, κλωτσά, χτυπά), ακόμη και εναντίον του εαυτού του. Στο σχολείο η προσαρμογή είναι δύσκολη λόγω των διαταραχών συμπεριφοράς. Η μάθηση είναι ανισομερής, το ενδιαφέρον του παιδιού υπερεπενδύεται σε ορισμένους τομείς, με αποτέλεσμα να σημειώνονται επιλεκτικές επιδόσεις σε αυτούς, ενώ άλλοι υπολείπονται και παρουσιάζουν κενά (π.χ., ο μαθητής είναι πολύ καλός στα μαθηματικά και αδυνατεί να μάθει ιστορία).

Παιδική σχιζοφρένεια
Η παιδική σχιζοφρένεια είναι σπάνια και, μάλιστα, 50 φορές λιγότερο συχνή σε παιδιά κάτω των 15 ετών από ό,τι σε ενήλικους. Η συχνότητα με την οποία συναντάται η διαταραχή είναι σταθερή κατά τα παιδικά χρόνια αλλά παρουσιάζει μια δραματική έξαρση στην εφηβεία. Για την περιγραφή της κλινικής εικόνας της παιδικής σχιζοφρένειας, θα πρέπει να λάβουμε υπόψη μας παράγοντες που έχουν σχέση με το επίπεδο της ανάπτυξης και της ψυχοσυναισθηματικής ωριμότητας του παιδιού κατά την ηλικία έναρξης.
Η παιδική σχιζοφρένεια διαφοροποιείται από εκείνη των ενηλίκων σε ορισμένα σημεία της κλινικής εικόνας και ως προς την πρόγνωση. Οι τυπικές σχιζοφρενικές διαταραχές εμφανίζονται από την ηλικία των έξι με επτά ετών και μέχρι την εφηβεία αποκτούν βαθμιαία την κλινική εικόνα της σχιζοφρένειας των ενηλίκων. Τα αγόρια υπερέχουν των κοριτσιών σε αναλογία 2:1, αλλά δεν διαχωρίζονται ως προς τη σοβαρότητα των συμπτωμάτων ή την εξέλιξη. Είναι αρκετά δύσκολο να εκτιμηθούν στο παιδί η δοκιμασία της πραγματικότητας, οι ψευδαισθήσεις, το παραλήρημα και οι τυπικές διαταραχές της σκέψης. Η εκτίμηση αυτών των συμπτωμάτων είναι δυνατή μόνον εάν το παιδί έχει φτάσει σε μια ικανοποιητική ωριμότητα, νοητική ηλικία και λεκτική επικοινωνία.
Στη νηπιακή ηλικία το παιδί παρουσιάζει διαφορετική αίσθηση πραγματικότητας, έχει φανταστικούς φόβους και μέσα από τα παιχνίδια ζει τις φαντασιώσεις του. Τα παιδιά έχουν μια τάση να αναπτύσσουν ιδιωτικές σηματοδοτήσεις διαφορετικές από την εξωτερική πραγματικότητα για να καλύπτουν τις αγχογόνες και φοβογόνες εμπειρίες. Παρουσιάζουν επίσης έλλειψη δεξιότητας στο να εξηγούν και να περιγράφουν εσωτερικές εμπειρίες. Γι΄ αυτόν το λόγο υπάρχουν προβλήματα στη διάγνωση των ψευδαισθήσεων στην παιδική ηλικία. Οι ψευδαισθήσεις είναι κοινές σε παιδιά με υψηλό πυρετό. Σε μη ψυχωτικά παιδιά προσχολικής ηλικίας μπορούν να εκδηλωθούν "καλοήθεις ψευδαισθήσεις" υπό την επήρεια στρες. Πρόκειται για οπτικές ή απτικές ψευδαισθήσεις (κυρίως έντομα ή ζώα), με οξεία έναρξη και βραχεία διάρκεια (ώρες ή ημέρες).
Οι ψευδαισθήσεις στην παιδική σχιζοφρένεια είναι κυρίως ακουστικές (φωνές γονέων, αδελφών, συγγενών) και παρατηρούνται σε υψηλά ποσοστά (50%-80%) και σε μικρότερο βαθμό οπτικές, οσφρητικές, απτικές. Οι μη ακουστικές ψευδαισθήσεις δεν απαντώνται μεμονωμένες, αλλά συνοδεύουν πάντα τις ακουστικές. Η κλινική εικόνα δείχνει την έλλειψη οργάνωσης και συστηματοποίησης του παραληρήματος. Τα θέματα είναι απλά μεγαλομανιακά ή διωκτικά. Τα θέματα σεξουαλικού περιεχομένου εμφανίζονται κυρίως στην εφηβεία. Όσο αυξάνει η ηλικία, οι ψευδαισθήσεις και οι παραληρητικές ιδέες γίνονται πιο πολύπλοκες και οργανωμένες. Οι διαταραχές της σκέψης περιλαμβάνουν ασυναρτησία, έλλειψη συνειρμών, νεολογισμούς. Με την ανάλυση του λόγου διαπιστώνονται η υπολειμματική επικοινωνία και διαταραχές προσοχής, μάθησης και αφηρημένης σκέψης.
Το συναίσθημα είναι ρηχό ή απρόσφορο.
Η θεραπευτική αντιμετώπιση εξαρτάται από την ένταση και τη σοβαρότητα των συμπτωμάτων, από την οξεία ή μη έναρξη καθώς και από την ηλικία του παιδιού. Νοσηλεία σε εξειδικευμένο παιδοψυχιατρικό πλαίσιο απαιτείται σε οξεία έναρξη, που συνήθως συμβαίνει στην εφηβεία και σπανιότερα στη λανθάνουσα περίοδο (ηλικία 6-12 ετών). Σε περίπτωση μακροχρόνιας νοσηλείας, θα πρέπει να γίνει ένας συνδυασμός που θα περιλαμβάνει την καθαρά θεραπευτική παρέμβαση και ταυτόχρονα θα καλύπτει τις κοινωνικές και τις εκπαιδευτικές ανάγκες του παιδιού. Σε περιστατικά στα οποία η έναρξη της νόσου είναι προοδευτική και η συμπτωματολογία ανιχνεύεται κυρίως στις διαταραχές συμπεριφοράς και τις δυσκολίες προσαρμογής, καταλληλότερο είναι το νοσοκομείο ημέρας. Το παιδί με αυτό τον τρόπο δεν απομακρύνεται από το οικογενειακό περιβάλλον, ενώ ταυτόχρονα του παρέχεται μακροχρόνια ειδική αγωγή.Φαρμακευτική θεραπεία χορηγείται όταν υπάρχουν παραγωγικά συμπτώματα (ψευδαισθήσεις, παραλήρημα) ή διεγερτική συμπεριφορά και επιθετικότητα. Χορηγούνται νευροληπτικά με εξατομίκευση των δόσεων, ανάλογα με το βάρος και την ηλικία του παιδιού.
Η ψυχοθεραπεία που προτείνεται εξαρτάται από τη θεωρητική τοποθέτηση του θεραπευτή. Είναι κοινώς παραδεκτή όμως η προσπάθεια υποστήριξης του παιδιού για να διευκολυνθεί η προσαρμογή του στην πραγματικότητα. Η έκφραση των αναγκών του και των φόβων του μέσω του λόγου βοηθά στην ανάπτυξη της έννοιας του εαυτού και της προσωπικής του ταυτότητας. Σε κάθε θεραπευτική προσέγγιση απαιτείται η συμμετοχή των γονέων. Από την άλλη, η συμβουλευτική γονέων έχει σκοπό να κατανοήσουν οι γονείς το πρόβλημα του παιδιού, να εξετάσουν πιθανή δική τους συμμετοχή στην έκφραση αυτού του προβλήματος και να διευκολύνουν τις θεραπευτικές προσπάθειες. Η διαφορετική διαγνωστική εκτίμηση καθορίζει εν μέρει και τη θεραπευτική προσέγγιση. Η παιδική σχιζοφρένεια απαιτεί φαρμακοθεραπεία και πιθανόν νοσηλεία. Αντίθετα, οι μη ειδικές παιδικές ψυχώσεις, με την ευρύτερη έννοια, αντιμετωπίζονται κυρίως ψυχοθεραπευτικά.

(απο: http://www.health.in.gr/)

Η μελαγχολία των Χριστουγέννων ...

(Από : Δρ Λίζα Βάρβογλη, Ph.D. Ψυχολόγος-Ψυχοθεραπεύτρια)

Ποια είναι η εικόνα που σας έρχεται στο νου όταν ακούτε τη λέξη 'Χριστουγεννιάτικες διακοπές'; Ένα στολισμένο έλατο με καλοτυλιγμένα δώρα, κάλαντα, πιατέλες με γλυκά, οικογενειακές και φιλικές συγκεντρώσεις; Ή μήπως πάλι σκέφτεστε τις βελόνες που θα ρίξει το δέντρο και θα έχετε να μαζεύετε όλο το χρόνο από τα πιο απίθανα σημεία του σαλονιού, τις ατέλειωτες ώρες στην κουζίνα για να ετοιμάσετε τα γλυκά ή τον αγώνα δρόμου για να τα αγοράσετε και την παντελή έλλειψη διάθεσης που σας διακρίνει για να βρεθείτε σε απαιτητικές κοινωνικές συγκεντρώσεις με συγγενείς και φίλους;
Αν η δεύτερη εικόνα είναι αυτή που σας έρχεται στο μυαλό, ίσως να έχετε στοιχεία κατάθλιψης. Σύμφωνα με πρόσφατα ερευνητικά δεδομένα, η εμπειρία ειδικά των χριστουγεννιάτικων διακοπών είναι αυξημένο στρες για παιδιά και μεγάλους. Και πολύ συχνά το έντονο αυτό στρες, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις που είναι χρόνιο, μπορεί να οδηγήσει σε κατάθλιψη.
Για πολλούς ανθρώπους η χριστουγεννιάτικη περίοδος είναι μια περίοδος αυτοκριτικής, αξιολόγησης του εαυτού και του τι έχει κάνει κανείς, σκέψεις για περασμένα λάθη και χαμένες ευκαιρίες και άγχος για ένα αβέβαιο μέλλον.

Τι προξενεί τη μελαγχολία των διακοπών;
Πρόκειται για ένα πολυπαραγοντικό φαινόμενο το οποίο επηρεάζεται από πολλές παραμέτρους, συμπεριλαμβανομένης και της προσωπικότητας του κάθε ατόμου. Ανάμεσα στους παράγοντες που το προκαλούν συγκαταλέγονται το στρες, η κούραση, οι υπέρμετρες ή μη ρεαλιστικές φιλοδοξίες και προσδοκίες, η υπερ-εμπορευματοποίηση των γιορτών, οι οικονομικές δυσκολίες και η δυσκολία του να βρεθεί κανείς με συγγενείς και φίλους, για διάφορους λόγους, που μπορεί να περιλαμβάνουν θάνατο ή αρρώστια των προσφιλών ατόμων, απόσταση, ή ρήξη στις σχέσεις.
Οι απαιτήσεις που σχετίζονται με ψώνια, τα πάρτυ και οι φιλικές και οικογενειακές συγκεντρώσεις, όλα αυτά συνεισφέρουν στα συναισθήματα έντασης κι εκενυρισμού.

Ένας άλλος παράγοντας που συνεισφέρει στην εμφάνιση της κατάθλιψης κατά τη διάρκεια των χριστουγεννιάτικων διακοπών είναι και το σύνδρομο της Εποχιακής Συναισθηματικής Διαταραχής.
Επιστημονικά δεδομένα έχουν δείξει ότι κατά τη διάρκεια των χειμερινών μηνών, όταν η διάρκεια της ημέρας είναι μικρότερη και συνεπώς η ηλιοφάνεια λιγότερη, μια μερίδα ανθρώπων τείνει να εμφανίζει συμπτώματα κατάθλιψης. Η κατάθλιψη αυτή που προξενείται από ένα φυσικό φαινόμενο μπορεί να ενταθεί με το επιπρόσθετο στρες που φέρνουν μαζί τους οι χριστουγεννιάτικες διακοπές και οι ανάλογες απαιτήσεις τους.
Αλλά και αν ακόμα κάποιος δεν αναπτύξει ολόκληρη τη συμπτωματολογία της κατάθλιψης, είναι πιθανό να εμφανίσει κάποιες άλλες αντιδράσεις στο στρες, όπως πονοκεφάλους, κατάχρηση τσιγάρων, αλκοόλ και φαγητού, και δυσκολίες στον ύπνο. Εδώ θα πρέπει να τονίσουμε ότι υπάρχει και μια μερίδα ανθρώπων που εμφανίζει την μεθεόρτια κατάθλιψη, όπου, στην κυριολεξία, κατόπιν εορτής κάποια άτομα εμφανίζουν συμπτώματα κατάθλιψης αφού τελειώσουν οι γιορτές.

Κατάθλιψη και τρίτη ηλικία
Ειδικά για τα άτομα της τρίτης ηλικίας η περίοδος των γιορτών μπορεί να είναι ιδιαίτερα δύσκολη, γιατί τότε οι απώλειες αγαπημένων προσώπων κάνουν την παρουσία τους εντονότερη και παίρνουν ακόμα μεγαλύτερη σημασία.
Αυτή την εποχή ιδιαίτερα οι άνθρωποι θυμούνται εντονότερα 'τον παλιό καλό καιρό' και αγαπημένα τους πρόσωπα που δεν είναι πια μαζί τους για να γιορτάσουν. Προσφιλή τους πρόσωπα δε βρίσκονται πια στη ζωή και τα ενήλικα πια παιδιά τους μπορεί να βρίσκονται μακριά ή να είναι απασχολημένα με τις δικές τους υποχρεώσεις.
Στα άτομα τρίτης ηλικίας τα συμπτώματα της κατάθλιψης μπορεί να είναι σχεδόν αόρατα. Η απώλεια όρεξης κι ενδιαφέροντος καθώς και η αυξανόμενη απομόνωση μπορεί να είναι τα μοναδικά σημάδια, τα οποία μπορεί να μην είναι εύκολα αναγνωρίσιμα από συγγενείς και φίλους.

Υπάρχει λύση;

Ναι, υπάρχει λύση στο πρόβλημα της κατάθλιψης και του στρες των διακοπών:
Καθένας θα πρέπει να έχει λογικές προσδοκίες από τις γιορτές
Να θέτει ρεαλιστικούς στόχους
Να βρει το σωστό για τον εαυτό του ρυθμό
Να οργανωθεί κατάλληλα
Να κάνει λίστες με τις σημαντικές δραστηριότητες πρώτα (και όχι τις ευκολότερες στην αρχή) και να προχωρήσει διαγράφοντας ό,τι έχει επιτελέσει
Να είναι ρεαλιστής σχετικά με το τι μπορεί και το τι δε μπορεί να κάνει
Να μη δώσει όλο το βάρος και την προσοχή του σε μία μόνο μέρα από τις γιορτές, αγνοώντας ή ξεχνώντας έτσι τη σημασία κάποιων άλλων
Να θυμάται ότι πρόκειται για μια σειρά γιορτών και μια χρονική περίοδο η οποία, γενικά, διέπεται από εορταστικό πνεύμα
Να βρει την ισορροπία ανάμεσα στις διάφορες δραστηριότητες και υποχρεώσεις ώστε να μειώσει το στρες και να αυξήσει την ευχαρίστηση
Να θυμάται ότι οι χριστουγεννιάτικες γιορτές δεν καταργούν τα αισθήματα κατήφειας και μοναξιάς και ούτε είναι κανείς υποχρεωμένος να τα διαγράψει μονοκοντυλιά
Μπορεί κανείς να εξακολουθεί να έχει τέτοιου είδους συναισθήματα αλλά είτε να επιλέξει να μην τα εκφράσει, είτε να επιλέξει να τα βάλει στο παρασκήνιο για το χρονικό διάστημα των γιορτών, ώστε να μπορέσει να βιώσει και κάτι διαφορετικό παράλληλα
Ο άνθρωπος θα πρέπει ν' αφήσει πίσω του πεποιθήσεις του στυλ 'κάθε πέρσι και καλύτερα, κάθε φέτος και χειρότερα' και να ατενίσει το μέλλον με συγκρατημένη αισιοδοξία
Η κάθε εποχή και η κάθε χρονιά έχει όχι μόνο τα αδύνατα σημεία της, αλλά και θετικά στοιχεία, τα οποία θα πρέπει κανείς να εκτιμήσει, χωρίς να εμμένει άκριτα στις παλιές καλές μέρες, αγνοώντας το παρόν
Ο εθελοντισμός ή η προσφορά κάποιων υπηρεσιών σε εθελοντική βάση προς συνανθρώπους που το έχουν ανάγκη είναι ένας σημαντικός τρόπος για να νιώσει κανείς καλά με τον εαυτό του και να έχει την αίσθηση ότι συνεισφέρει και αυτός κάτι
Θα πρέπει κανείς να θυμάται ότι η υπερβολική κατανάλωση αλκοοόλ μακροπρόθεσμα δεν ωφελεί καθόλου, αντίθετα, μετά την πολύ πρόσκαιρη επίδραση που έχει στο να ξεχάσει το άτομο τα προβλήματά του, εντείνει τα συναισθήματα κατάθλιψης, αυτοκριτικής, απόρριψης του εαυτού λόγω της συγκεκριμένης συμπεριφοράς και συντελεί σε πιο άσχημη ψυχολογική διάθεση.